Mục lục
Lời đầu sách
Lời giới thiệu
Phần I NỘI DUNG
CHƯƠNG 1 CHỌN LỰA Ý TƯỞNG ĐÁNG LAN TỎA
BÍ QUYẾT 1: Ai cũng có một ý tưởng đáng lan tỏa
BÍ QUYẾT 2: Tự xác định vai trò theo mục tiêu chính của
bản thân, có thể là giáo dục, giải trí hay truyền cảm hứng
Nhóm 1: Các nhà giáo dục
Nhóm 2: Các nghệ sĩ giải trí
Nhóm 3: Tác nhân thay đổi
BÍ QUYẾT 3: Đóng khung ý tưởng đáng lan tỏa trong
một câu trả lời theo dạng hành động - kết quả cho một câu
hỏi đáng nêu ra
BÍ QUYẾT 4: Chỉ gieo một mầm cảm hứng duy nhất
BÍ QUYẾT 5: Kết nối với các nhu cầu cố hữu của con
người, điển hình như cảm giác thuộc về, lợi ích bản thân,
nhu cầu thể hiện bản thân(6) hoặc hy vọng vào tương lai
BÍ QUYẾT 6: Hãy nói về chủ đề bạn say mê
BÍ QUYẾT 7: Hãy nhớ rằng bạn diễn thuyết để phục vụ
khán giả
CHƯƠNG 2 TỔ CHỨC BÀI DIỄN THUYẾT
BÍ QUYẾT 8: Xác định sẽ truyền đạt theo hướng kể
chuyện hay hướng tiền đề
BÍ QUYẾT 9: Xây dựng lập luận logic để chứng minh ý
tưởng của bạn là đáng lan tỏa
BÍ QUYẾT 10: Chạm vào cảm xúc và tâm trí của khán
giả bằng tiền đề và dẫn chứng
BÍ QUYẾT 11: Đừng nhồi nhét quá nhiều vào bài diễn
thuyết
BÍ QUYẾT 12: Sử dụng dẫn chứng gợi phản ứng cảm xúc
BÍ QUYẾT 13: Sử dụng chuỗi tiền đề cho những ý tưởng
cấp tiến hoặc có sắc thái riêng đáng lan tỏa
CHƯƠNG 3 KỂ CÂU CHUYỆN CỦA BẠN
BÍ QUYẾT 14: Rút ra những câu chuyện đáng kể lại từ
kinh nghiệm cá nhân
Lời khuyên 1: Chỉ một bài học
Lời khuyên 2: Khoảnh khắc quyết định
Lời khuyên 3: Khắc phục nhược điểm

BÍ QUYẾT 15: Phát triển câu chuyện miêu tả hành trình
của người hùng bằng cấu trúc ba hồi
BÍ QUYẾT 16: Sử dụng cụm từ “Cuộc sống bình thường”
để giới thiệu nhân vật chính và thiết lập chủ đề của bạn
Cuộc sống bình thường
BÍ QUYẾT 17: Sử dụng “Tiếng gọi phiêu lưu” để cắt
ngang cuộc sống của người hùng và trao cho họ một mục
tiêu
Tiếng gọi phiêu lưu
BÍ QUYẾT 18: Gia tăng sự căng thẳng với lời “Từ chối
tiếng gọi”
BÍ QUYẾT 19: Sắp xếp một “Cuộc hạnh ngộ với người
dẫn lối” để tránh cho người hùng được xem là đặc biệt
BÍ QUYẾT 20: Để người hùng dấn thân vào hành trình
bằng cách “bước qua ngưỡng cửa đầu tiên”
Bước qua ngưỡng cửa đầu tiên
BÍ QUYẾT 21: Trang bị cho người hùng kiến thức thu
được từ “Thử thách, đồng minh và kẻ thù”
Thử thách, đồng minh và kẻ thù
BÍ QUYẾT 22: Tước bỏ các lựa chọn của người hùng khi
“tiến vào hang động thăm thẳm”
Tiến vào hang động thăm thẳm
BÍ QUYẾT 23: Để người hùng trải qua một “Thử thách”
sống còn
Thử thách
BÍ QUYẾT 24: Trao “Phần thưởng” cho người hùng vì đã
sống sót qua cuộc khủng hoảng lớn đầu tiên
Phần thưởng
BÍ QUYẾT 25: Bắt đầu đưa người hùng bước lên “Hành
trình trở về” với cuộc sống bình thường.
BÍ QUYẾT 26: Nối tiếp đoạn cao trào với sự “Tái sinh”
của người hùng
Tái sinh
BÍ QUYẾT 27: Lồng ý tưởng muốn lan tỏa vào hành trình
“Quay về cùng thần dược”
Quay về cùng thần dược
BÍ QUYẾT 28: Thổi sức sống vào các nhân vật trên sân
khấu bằng vẻ bề ngoài và các đoạn đối thoại
BÍ QUYẾT 29: Đưa khán giả vào bối cảnh câu chuyện
BÍ QUYẾT 30: Áp dụng khung hành trình của người
hùng cho câu chuyện về những nhân vật khác

BÍ QUYẾT 31: Kết hợp các quan sát liên quan từ kinh
nghiệm cá nhân vào ý tưởng đáng lan tỏa
CHƯƠNG 4 TRAU CHUỐT KHẨU HIỆU CỦA BẠN
BÍ QUYẾT 32: Gói gọn ý tưởng đáng lan tỏa vào một
khẩu hiệu có sức lan tỏa
BÍ QUYẾT 33: Lập khẩu hiệu từ 3 đến 12 từ
BÍ QUYẾT 34: Lập khẩu hiệu tập trung vào hành động để
người nghe biết phải làm gì
BÍ QUYẾT 35: Lập khẩu hiệu có vần điệu
BÍ QUYẾT 36: Lặp lại câu khẩu hiệu ít nhất ba lần
CHƯƠNG 5 MỞ ĐẦU BÀI DIỄN THUYẾT
BÍ QUYẾT 37: Thu hút và dẫn dắt khán giả vào phần mở
đầu
BÍ QUYẾT 38: Bắt đầu bằng một đoạn dẫn khi sức sống
trong bài phát biểu không hợp với sức sống trong khán
phòng
BÍ QUYẾT 39: Bắt đầu bằng một câu chuyện khi bài phát
biểu của bạn xúc động và mang tính giải trí
BÍ QUYẾT 40: Bắt đầu bằng một tuyên bố gây sốc để
thúc đẩy phản ứng của khán giả
BÍ QUYẾT 41: Mở đầu bằng một câu hỏi khiến khán giả
phải suy nghĩ
BÍ QUYẾT 42: Khép lại phần mở đầu bằng một tuyên bố
lợi ích rõ ràng và vạch ra lộ trình cho bài diễn thuyết
BÍ QUYẾT 43: Tránh xa những cách mở đầu sáo rỗng
BÍ QUYẾT 44: Tránh những mở đầu đòi hỏi sự tham gia
của khán giả, trừ khi hoạt động đó liên quan mật thiết đến
ý tưởng đáng lan tỏa của bạn
CHƯƠNG 6 CHUYỂN Ý GIỮA CÁC PHẦN
BÍ QUYẾT 45: Tổng hợp lại rõ ràng các điểm chính ở
phần trước và giới thiệu sơ lược chủ đề của phần tiếp theo
trong đoạn chuyển ý
BÍ QUYẾT 46: Cung cấp chỉ dấu rõ ràng bằng lời nói và
hình ảnh trực quan rằng bạn đang chuyển ý
BÍ QUYẾT 47: Định hướng cho khán giả về vấn đề bạn
đang trình bày trong tiến trình diễn thuyết
CHƯƠNG 7 KẾT THÚC BÀI DIỄN THUYẾT
BÍ QUYẾT 48: Sử dụng ngôn ngữ để báo hiệu rõ rằng
bạn đang kết thúc bài diễn thuyết
BÍ QUYẾT 49: Tóm tắt rõ ý tưởng đáng lan tỏa trong
phần kết luận

BÍ QUYẾT 50: Kết thúc bằng một lời kêu gọi hành động
khẩn thiết và dễ thực hiện nhắm vào khán giả
BÍ QUYẾT 51: Kết thúc bằng lời “cảm ơn”
Phần II TRUYỀN TẢI
CHƯƠNG 8 THỂ HIỆN CẢM XÚC
BÍ QUYẾT 52: Đưa khán giả đi qua nhiều cung bậc cảm
xúc nhất có thể
BÍ QUYẾT 53: Mời gọi khán giả “tưởng tượng”
BÍ QUYẾT 54: Tổn thương và bộc lộ cảm xúc, nhưng
đừng mất kiểm soát
CHƯƠNG 9 NÂNG TẦM NGÔN NGỮ
BÍ QUYẾT 55: Trau chuốt bài diễn thuyết của bạn bằng
nghệ thuật tu từ
BÍ QUYẾT 56: Áp dụng nguyên tắc “số ba” trong một
danh sách các mục thông tin tương tự nhau
BÍ QUYẾT 57: Đặt câu hỏi để lôi kéo khán giả tham gia
vào cuộc trò chuyện
BÍ QUYẾT 58: Diễn giải số liệu thống kê để phù hợp với
cảm xúc mỗi cá nhân
BÍ QUYẾT 59: Tăng cường ngôn ngữ bằng hình ảnh sinh
động và chi tiết gợi cảm giác
BÍ QUYẾT 60: Dùng đại từ nhân xưng “tôi”, “bạn” và
“chúng ta” như trong cuộc hội thoại mặt đối mặt
BÍ QUYẾT 61: Dùng những từ ngữ ngắn gọn và đơn giản
nhất để thể hiện thông điệp
CHƯƠNG 10 THÊM CHẤT HÀI HƯỚC
BÍ QUYẾT 62: Khơi dậy một tràng cười mỗi phút bằng
sự hài hước dựa trên cảm giác nổi trội hơn
BÍ QUYẾT 63: Khuấy động mỗi phút một tiếng cười
bằng yếu tố ngạc nhiên
BÍ QUYẾT 64: Khơi dậy tiếng cười từng phút bằng việc
giải phóng hoặc xóa sạch cảm xúc
BÍ QUYẾT 65: Sử dụng kiểu hài tự trào hiệu quả ở nhiều
cấp độ
BÍ QUYẾT 66: Ngắt nghỉ và giữ nguyên hình tượng nhân
vật khi khán giả đang cười
BÍ QUYẾT 67: Lồng ghép yếu tố hài hước vào những câu
chuyện giàu chất đối thoại
BÍ QUYẾT 68: Lặp lại các cụm ba mẩu chuyện có độ hài
hước tăng dần
BÍ QUYẾT 69: Khuếch đại tiếng cười bằng âm điệu, hình

thể và biểu cảm khuôn mặt
BÍ QUYẾT 70: Chọn nét hài cụ thể thay vì chung chung
CHƯƠNG 11 LÀM CHỦ KHẢ NĂNG TRUYỀN TẢI LỜI
NÓI
BÍ QUYẾT 71: Hãy sử dụng giọng điệu của một người
nói chuyện nhiệt thành trong cuộc hội thoại hai người
BÍ QUYẾT 72: Loại bỏ mọi từ lấp khoảng trống
BÍ QUYẾT 73: Khai thác sức mạnh trên nhiều khía cạnh
của những quãng ngắt nghỉ
BÍ QUYẾT 74: Làm phong phú thêm giọng điệu bằng
cách thay đổi tốc độ nói, âm lượng và cao độ
CHƯƠNG 12 KIỂM SOÁT KHẢ NĂNG TRUYỀN ĐẠT PHI
NGÔN TỪ
BÍ QUYẾT 75: Thả lỏng hai tay tự nhiên khi không thể
hiện điệu bộ gì
BÍ QUYẾT 76: Giả tư thế người mẫu khi không nói
BÍ QUYẾT 77: Thể hiện điệu bộ tự nhiên thường xuyên
để củng cố lời nói của bạn
BÍ QUYẾT 78: Thể hiện biểu cảm khuôn mặt phù hợp với
trạng thái nội dung ở từng thời điểm của bài diễn thuyết
BÍ QUYẾT 79: Duy trì giao tiếp bằng mắt trong ba giây
với các cá nhân theo cách ngẫu nhiên
CHƯƠNG 13 DI CHUYỂN QUANH SÂN KHẤU
BÍ QUYẾT 80: Di chuyển trong phạm vi ảo mà bạn tạo ra
trên sân khấu
BÍ QUYẾT 81: Di chuyển thận trọng và có chủ đích
BÍ QUYẾT 82: Tự tin lên xuống sân khấu
Phần III THIẾT KẾ
CHƯƠNG 14 TẠO CÁC SLIDE TRUYỀN CẢM HỨNG
BÍ QUYẾT 83: Diễn thuyết không cần slide
BÍ QUYẾT 84: Vẽ hình rõ ràng và đơn giản là cách thay
thế slide tuyệt hảo
BÍ QUYẾT 85: Khi bạn cần dùng slide để chia sẻ dữ liệu
hoặc dẫn tư liệu chứng minh cho kinh nghiệm, hãy trình
bày thật đơn giản, giàu hình ảnh và ít từ ngữ
BÍ QUYẾT 86: Nhấn mạnh các ý then chốt bằng sự đối
lập cố ý về màu sắc, phông chữ và vị trí
CHƯƠNG 15 SỬ DỤNG VIDEO HIỆU QUẢ
BÍ QUYẾT 87: Đảm bảo đoạn phim của bạn thật ngắn
gọn
BÍ QUYẾT 88: Đứng sang một bên và xem những đoạn

phim có chất lượng âm thanh cao
BÍ QUYẾT 89: Thuyết minh cho những đoạn phim thiếu
âm thanh
CHƯƠNG 16 SỬ DỤNG ĐẠO CỤ HỖ TRỢ
BÍ QUYẾT 90: Cất đạo cụ khi không dùng đến
BÍ QUYẾT 91: Hạn chế sử dụng đạo cụ hỗ trợ
BÍ QUYẾT 92: Bảo đảm đạo cụ của bạn đủ lớn để khán
giả nhìn thấy
CHƯƠNG 17 SỬ DỤNG BỤC DIỄN THUYẾT
BÍ QUYẾT 93: Dùng bục diễn thuyết khi cần thể hiện
quyền uy
BÍ QUYẾT 94: Đặt nhẹ tay trên bục diễn thuyết
BÍ QUYẾT 95: Hãy đứng xa bục nếu có thể
BÍ QUYẾT 96: Dùng ghi chú như một diễn giả chuyên
nghiệp
CHƯƠNG 18 CÁCH ĂN MẶC ĐỂ THÀNH CÔNG TRÊN
SÂN KHẤU
BÍ QUYẾT 97: Chọn trang phục phù hợp trước sự kiện
BÍ QUYẾT 98: Đảm bảo trang phục của bạn kết hợp được
với micro
BÍ QUYẾT 99: Mang thêm trang phục dự phòng
Phần IV HÀNH TRÌNH ĐẾN SÂN KHẤU VÀ HƠN THẾ NỮA
CHƯƠNG 19 ĐỂ ĐƯỢC CHỌN DIỄN THUYẾT TRÊN TED
BÍ QUYẾT 100: Sống với đam mê
BÍ QUYẾT 101: Kết thân với một diễn giả được trông đợi
BÍ QUYẾT 102: Khi mọi cách khác đều thất bại, hãy
đăng ký xin diễn thuyết
CHƯƠNG 20 CHUẨN BỊ MÀ KHÔNG LO SỢ
BÍ QUYẾT 103: Tập nói ít nhất ba lần trong môi trường
nhiều phản hồi
BÍ QUYẾT 104: Đến sớm để thoải mái hơn với khâu hậu
cần và khán giả
BÍ QUYẾT 105: Hãy nhớ rằng khán giả muốn bạn thành
công
BÍ QUYẾT 106: Yêu cầu có màn hình chạy chữ
CHƯƠNG 21 ĐỂ RA MẮT HIỆU QUẢ
BÍ QUYẾT 107: Viết cho MC một đoạn giới thiệu từ một
đến hai phút để liên kết nó với thông điệp cốt lõi của bạn
BÍ QUYẾT 108: Đảm bảo phần giới thiệu của bạn nói lên
được vì sao bạn là người phù hợp để chia sẻ ý tưởng của
mình tới khán giả

BÍ QUYẾT 109: Phác thảo một phần mở đầu đưa bạn vào
vị thế một người hướng dẫn đáng tin, chứ không phải một
siêu nhân
BÍ QUYẾT 110: Giữ cho giọng điệu trong phần giới thiệu
khớp với giọng điệu trong bài thuyết trình
CHƯƠNG 22 GIÚP ĐOẠN PHIM TRÊN TED CỦA BẠN
TẠO CƠN SỐT
BÍ QUYẾT 111: Biến bài nói chuyện của bạn trở nên bất
ngờ, đáng mến, sáng tạo và giàu cảm xúc
BÍ QUYẾT 112: Hãy buông bỏ những thứ bạn không thể
kiểm soát
CHƯƠNG 23 HÃY NGỪNG ĐỌC VÀ BẮT ĐẦU NÓI
BÍ QUYẾT 113: Luyện tập trong môi trường nhiều phản
hồi
Lời bạt
Lời cảm ơn

Lời đầu sách
Nếu nói mỗi bài diễn thuyết thành công là một hiện tượng, thì
một cuộc hội thảo TED có thể xem là hiện tượng trong các hiện
tượng. Vì đây là nơi những diễn giả nổi tiếng trong khắp các lĩnh vực,
từ Malcolm Gladwell, Anthony Robbins, Bill Gates cho đến Bill
Clinton, đều từng có cơ hội phô diễn tài hùng biện của họ.
Từ một hội thảo nhỏ được tổ chức vào năm 1984, TED đã trở
thành sự kiện được cả thế giới chờ đón mỗi năm, với hai hội nghị lớn
TED và TEDGlobal được luân phiên tổ chức tại nhiều quốc gia. Bên
cạnh đó là vô số sự kiện TEDx với quy mô vừa phải tại nhiều khu vực
trên thế giới. Và từ ba lĩnh vực ban đầu – công nghệ, giải trí và thiết
kế, chủ đề của sự kiện TED cũng được mở rộng trên khắp các lĩnh
vực, về mọi chủ đề mà cả thế giới đang quan tâm. Nhờ vậy, nơi đây đã
trở thành diễn đàn để các diễn giả nổi tiếng thể hiện ý tưởng của họ,
cũng như chinh phục hàng nghìn khán giả chỉ với 18 phút đứng trên
sân khấu. Mỗi video tường thuật diễn thuyết trên TED.com cũng thu
hút hàng triệu lượt view và được người xem chia sẻ khắp các trang
mạng xã hội, như Facebook, Twitter, Slideshare...
Trên cương vị là một trong những nhà tổ chức, cùng kinh nghiệm
đúc kết qua quan sát và tự mình phát biểu trên sân khấu TED, tác giả
Jeremey Donovan đã cho ra mắt cuốn sách Hùng biện kiểu TED.
Cuốn sách là tập hợp những bí quyết từ cách xây dựng nội dung, hình
thức truyền đạt cho đến các công cụ hỗ trợ để bài diễn thuyết sinh
động và hấp dẫn hơn. Bên cạnh đó là vô số ví dụ thực tế từ các diễn
giả, giúp người đọc cảm thấy như chính bản thân đang tỏa sáng trước
một hội trường đầy ắp người nghe. Trong số đó, có cả một ví dụ được
Donovan xây dựng trên kinh nghiệm của chính ông, khi ông tổ chức
một buổi giới thiệu cuốn sách này.
Các bí quyết trong sách không chỉ được áp dụng trong sân khấu
TED, mà còn rất hữu ích cho những ai muốn trau dồi tài hùng biện
nhằm phục vụ công việc, thể hiện mình trong các cuộc họp hay thực
hiện những bài thuyết trình quan trọng cho doanh nghiệp. Đó là

những kỹ năng vô cùng hữu ích trong tương tác với đồng nghiệp, đối
tác hoặc khách hàng. Nếu khao khát làm chủ nghệ thuật nói trước
công chúng, đây sẽ là cẩm nang không thể thiếu dành cho bạn.
Xin trân trọng gửi đến quý độc giả cuốn sách này!
CÔNG TY CỔ PHẦN SÁCH ALPHA

Lời giới thiệu
Lời tự thú của một kẻ nghiện các bài diễn thuyết trên
TED

Tôi vẫn nhớ năm mình tám tuổi, khi tôi quyết định điều mình
muốn làm trong suốt quãng đời còn lại. Thời đó chưa có các bài diễn
thuyết trên TED(1), cũng chưa có Internet, thứ đã biến chúng thành
hiện tượng trên toàn cầu. Thời đó, những người sản xuất hàng điện
tử chỉ làm ra những sản phẩm dùng được lâu bền, còn người mua
hàng điện tử thì nâng niu chúng hết lòng. Giống như mọi gia đình tôi
từng biết, gia đình tôi cũng tận dụng triệt để mọi vật dụng trong nhà
cho đến khi công tắc, quạt và bóng đèn bắt đầu trở chứng, đến độ bác
thợ sửa điện cũng phải phán rằng chúng đã vô phương hồi phục.
Món đồ điện tử tôi yêu quý nhất chính là chiếc đồng hồ báo thức
kiểu lật số trong phòng ngủ ba mẹ tôi. Nếu bạn chưa bao giờ thấy thứ
di vật nào như thế, thì cứ đơn giản hình dung ra những trang giấy lật
có số trên đó. Khi một trang lật xuống, nó sẽ che đi con số trước đó và
làm lộ ra con số mới. Có điều gì đó vừa đáng sợ, vừa ma mị ở chiếc
đồng hồ đó. Dù tôi không được phép động vào nó do ba mẹ sợ tôi sẽ
làm xáo trộn lịch sinh hoạt, song thỉnh thoảng tôi vẫn ngồi trên
giường ba mẹ chờ đợi động cơ bên trong làm chuyển động bánh răng
và khiến những con số lật xuống, cùng với tiếng “click!” vui tai.
Thế rồi thảm họa ập đến. Động cơ vẫn kêu ro ro, nhưng rồi các
chiếc bánh răng bỗng phát ra một âm thanh ken két báo điềm chẳng
lành, và số phút cuối cùng bị tắc giữa số 6 và 7 khi trang đang lật. Tôi
thề với ba mẹ rằng mình không hề đụng vào nó, và cuối cùng ba mẹ
cũng tin tôi. Biết được niềm say mê kỳ lạ của tôi dành cho vật vô tri vô
giác này, mẹ đã cho tôi chiếc đồng hồ báo thức, một cái tua-vít cùng
một chỉ dẫn: “Đừng cắm điện sau khi tháo nó ra đấy, kẻo con sẽ bị
điện giật mất.” Bạn cũng biết các ông bố bà mẹ hay nhồi nhét suy
nghĩ vào đầu con cái thế nào rồi đấy…
Khi tháo tung chiếc đồng hồ báo thức ra, tôi liền săm soi những

kỳ quan từ các bộ phận điện và cơ khí bên trong. Tự xem mình là một
chuyên viên kỹ thuật lành nghề, tôi lắp cỗ máy lại sau khi vô tình điều
chỉnh vài thứ. Khi chiếc đồng hồ được lắp lại hoàn chỉnh, vẫn còn đó
một vài chi tiết nằm lăn lóc trên sàn và âm thanh lạch cạch bên trong.
Vì mong làm vừa lòng cha mẹ nhờ khéo léo sửa được chiếc đồng hồ
quý báu, tôi liền cắm đồng hồ vào ổ điện trên tường. Khói bắt đầu tóe
ra, kèm theo mùi nhựa cháy độc hại; thế là tôi rút ngay phích ra trước
khi tự chuốc họa vào thân.
Chính trong khoảnh khắc đó, tôi đã biết mình muốn trở thành kỹ
sư. Bạn biết đấy, tôi là một đứa trẻ trầm lắng, hướng nội, thích ngồi
ngẫm nghĩ và rất ít lời. Tôi nhận ra nếu trở thành kỹ sư, tôi sẽ có
được một sự nghiệp thành công nhờ chơi đùa với các vật dụng. Và
quan trọng nhất là tôi không phải mở lời với bất kỳ ai!
Tôi sẽ bỏ qua những chuyện linh tinh xảy ra trong khoảng thời
gian 14 năm sau đó, khi giấc mơ của tôi trở thành sự thật. Tôi đã
được chơi đùa với những chiếc máy tính và thiết bị sản xuất trong vai
trò một kỹ sư bán dẫn mới toanh ở thung lũng Silicon. Vấn đề duy
nhất là tôi căm ghét công việc của mình. Dù tôi vẫn hạnh phúc vì
không phải nói nhiều, song những bảng mạch tích hợp mà tôi sản
xuất lại rất trái ngược với các vật dụng mọi người yêu thích. Tôi chỉ
tạo ra được những linh kiện kêu lạch cạch trong đồng hồ báo thức của
ai đó mà thôi.
Với sở thích mới kết hợp giữa kinh doanh với công nghệ, từ một
kỹ sư bán dẫn, tôi đã chuyển sang nghề phân tích bán dẫn. Có lẽ với
bạn, thay đổi này nghe chẳng khác nào “chẻ sợi tóc làm tư”. Nhưng
đối với tôi, đó thực là một thiên anh hùng ca. Thay vì tự tay chế tạo,
tôi sẽ đi tư vấn cho người khác chế tạo. Chẳng hiểu sao tôi lại nghĩ
mình có thể tiếp tục trốn trong suy nghĩ và chỉ việc ngồi viết về công
nghệ. Đến tận khi tôi bắt tay vào làm việc, vẫn chẳng ai nói với tôi
rằng tôi sẽ phải liên tục nói chuyện với mọi người; và không chỉ mặt
đối mặt, mà còn phải đứng trên sân khấu trước hàng trăm người.
Tôi không biết mình sợ điều gì hơn – đứng nói trước công chúng
hay xin rút khỏi vị trí mới tuyển được vài ngày. Khi đang chạy khắp
hành lang công ty với hy vọng tìm ra cách thoát khỏi mớ bòng bong,
tôi bỗng thấy một tấm biển treo tường với dòng chữ: “Câu lạc bộ
Diễn thuyết trước công chúng Toastmasters – Hôm nay, 12 giờ trưa,
phòng 1002.” Vừa tuyệt vọng, vừa lo lắng, tôi ăn qua loa bữa trưa

trong căng-tin rồi tiến thẳng đến phòng hội thảo. Ý định của tôi là học
qua quan sát. Để bảo vệ mình trước nguy cơ bị gọi lên nói, tôi chọn
ngồi tít sau góc phòng, mắt hướng xuống và nhai nhồm nhoàm chiếc
bánh kẹp gà. Tôi cảm thấy mình như trở lại ngày còn tám tuổi.
Mọi chuyện cứ diễn ra như thế suốt nhiều tuần, suốt mỗi ngày
thứ tư cho đến khi hai thành viên của câu lạc bộ, Joshua Reynolds và
Grant DuBois, hối thúc tôi thực hiện bài nói Chủ đề Bàn tròn đầu tiên
của mình. Chủ đề Bàn tròn là các bài phát biểu ngẫu hứng dài khoảng
1-2 phút nhằm trả lời cho các câu hỏi nhẹ nhàng như: “Nếu có thể du
lịch đến bất kỳ đâu trên thế giới, bạn sẽ đi đâu, tại sao?” Joshua và
Grant, hai biên tập viên toàn thời gian chuyên về các báo cáo nghiên
cứu, là những kẻ hoạt ngôn. Họ không chỉ là những cây bút tài năng,
mà còn là chuyên gia diễn thuyết. Joshua có vóc người vạm vỡ, cao
đến mét chín và có thể sắm đủ loại vai đặc sắc, phong phú, từ một
mục sư rửa tội cho đến một diễn viên kịch Shakespeare. Grant, với
vóc người bình thường và hơi hói, lại có đầy nhiệt huyết đam mê và
kiến thức sâu rộng. Tôi chỉ mong được bằng nửa họ vào một ngày nào
đó.
Tôi không nhớ hôm đó mình đã nói gì, nhưng vẫn nhớ mình vã
đầy mồ hôi, tay chân run rẩy, phải kìm lắm mới không són ra quần,
hai tay thừa thãi không biết để vào đâu, đã thế còn ậm ừ không ngớt.
Nhưng mặc kệ những điều đó, mọi người vẫn vỗ tay tán thưởng tôi.
Các cuộc họp mặt của Toastmasters không quan tâm bạn “qua” hay
“trượt”. Chỉ cần bước lên sân khấu, bạn sẽ trở thành người chiến
thắng.
Cứ thế, tuần nào tôi cũng ghé qua nơi khiến mình vững tâm này.
Thỉnh thoảng tôi lại đứng lên nói, và cuối cùng đã thực hiện được
những bài nói dài cần chuẩn bị trước (lên tới 7 phút). Nhưng trong
phần lớn thời gian, tôi vẫn ngồi xem và phân tích cách mọi người hệ
thống và truyền tải nội dung của mình.
Sau 10 năm và 10.000 giờ nỗ lực dưới sự hướng dẫn của các cố
vấn tuyệt vời, tôi đã chạm đến giai đoạn đầu của sự “xuất chúng” –
theo lời Malcolm Gladwell(2). Dù nỗi sợ hãi trong tôi chưa hề biến
mất (và sẽ không bao giờ biến mất), nhưng tôi đã học được cách biến
năng lượng của mình thành một bài diễn thuyết đầy đam mê. Tôi đã
trở thành người nói chuyện có duyên và say mê đúng như hình mẫu
mà Joshua Reynolds và Grant DuBois từng làm gương cho tôi suốt

thời gian dài.
Khi nhìn lại, tôi vẫn phần nào xấu hổ khi phải thừa nhận rằng
hành trình 10 năm đầu của mình là những ngày tháng ích kỷ. Tôi chủ
yếu chỉ nhắm đến mục tiêu trở thành người giỏi nói chuyện hơn để
tạo lợi thế trong đời sống cá nhân và công việc. Cũng như nhiều diễn
giả khác, tôi tích trữ kiến thức thu được trong một căn hầm với ba
lớp niêm phong nằm sâu trong não. Rồi đến một ngày kia, nó bỗng
bật mở đánh tách.
Tôi nhận ra việc hướng dẫn các diễn giả khác có lợi hơn nhiều so
với chỉ tập trung rèn giũa năng lực thuyết trình của riêng mình. Tôi
ước mình có thể nói rằng việc này xảy ra ngay lập tức, nhưng sự thật
là tôi đã phải giác ngộ dần dần. Tôi bắt đầu ghi chú lại từng bài phát
biểu mình theo dõi, bao gồm những nhận xét bổ khuyết cùng với các
phản hồi mang tính xây dựng. Thay vì giữ chúng cho riêng mình, tôi
thận trọng chia sẻ với diễn giả. Hiển nhiên tôi đã xúc phạm vô số
người khi gửi họ những phản hồi tự giác mà chẳng kèm theo thông
tin liên lạc nào để nhận diện, song, nhiều bạn bè và đồng nghiệp đã
bắt đầu chủ động xin tôi lời khuyên. Tôi đã xây dựng được thương
hiệu cá nhân như một kẻ mê diễn thuyết trước công chúng.
Khi hô lớn đam mê của mình, bạn sẽ thu hút được nhiều cơ hội.
Sáu năm sau khi bắt đầu gửi ghi chú cho các diễn giả, một hôm, tôi ăn
tối với Neerav Shah, một trong những bạn bè thân nhất của mình.
Neerav và tôi chẳng khác gì ruột thịt. Cả hai đều kết hôn với những
mối tình thời đại học và con cái chúng tôi cũng trạc tuổi nhau. Chúng
tôi đều rời bỏ công việc kỹ sư bán dẫn để theo đuổi ngành quản lý
chung và đều là những tên mọt sách kinh doanh. Khi Neerav hỏi tôi:
“Cậu đã bao giờ nghe về TED chưa?” tôi đoán cậu ấy đang nói về một
tác giả sách bán chạy mới nổi nào đó, và đáp: “Ted nào thế?”
Tối hôm đó khi về nhà, tôi tìm thấy một e-mail của Neerav với
đường dẫn đến bài diễn thuyết trên TED của Ngài Ken Robinson(3).
Tôi xem bài diễn thuyết đó, xem lại lần nữa, và thêm một lần nữa. Tôi
như bị bỏ bùa. Các bài diễn thuyết trên TED là chất caffein với người
bình thường và là ma túy đá với những kẻ nghiện diễn thuyết. Chúng
không chỉ thú vị mà còn đầy cảm hứng. Không những thế, chúng còn
đầy ắp những ý tưởng không chỉ đáng lan tỏa mà còn áp dụng được
ngay tức thì.

Sẽ khó có chuyện bạn chưa từng xem một video diễn thuyết nào
của TED, nhưng nếu đúng như thế, thì xin giải thích rằng TED là một
tổ chức phi lợi nhuận cống hiến vì mục tiêu lan tỏa những ý tưởng
hấp dẫn từ các lĩnh vực công nghệ, giải trí và thiết kế(4) (TED). TED
có nhiều dự án khác nhau, nhưng hai dự án danh tiếng nhất chính là
các hội nghị mang tính độc quyền cao và hoạt động mở nhằm đăng tải
miễn phí các bài diễn thuyết lên mạng.
Nếu là khán giả nghiện xem các video của TED, có lẽ bạn vẫn còn
nhớ cảm giác lần đầu tiên xem một video của TED ra sao. Đó là 18
phút đầy ắp những cảm hứng thuần túy. Sứ mệnh của TED là chia sẻ
những ý tưởng đáng lan tỏa và những phái viên của tổ chức này đã
không làm mọi người thất vọng. Mặc dù tên tuổi của họ không quen
thuộc với mọi nhà, nhưng Ngài Ken Robinson, Jill Bolte Taylor và
hàng nghìn người khác vẫn mê hoặc được khán giả của họ bằng nội
dung, cách truyền tải và trình bày mạnh mẽ.
Các bài diễn thuyết trên TED khá giống chất gây nghiện, vì chúng
có thể “nuốt chửng bạn” và tác động đến những người mà bạn yêu
quý. Tôi nhận ra điều này khi cô con gái 12 tuổi của tôi bắt đầu trích
dẫn nguyên văn các đoạn trong bài diễn thuyết của Ngài Ken
Robinson, và khi trông thấy ảnh Jill Bolte Taylor trên nền màn hình
máy tính xách tay của tôi, con bé liền hỏi: “Ba ơi, đó có phải bác gái
kể về cơn đột quỵ của mình không?” Đó là một cơn nghiện mà tôi rất
mừng vì mình đã truyền nó sang con bé, bởi sự thịnh hành của các trò
nhắn tin và mạng xã hội đang tạo ra một thế hệ phải vật lộn tìm cách
thể hiện ý tưởng của chúng bằng lời. Những ai được học cách giao
tiếp ngoài đời (thay vì trên mạng) sẽ có cơ hội được biết đến nhiều
hơn và có thể tạo ra sự khác biệt trong một thế giới đang ngày một
chật chội.
Do xuất thân là dân phân tích, quả nhiên tôi đã phát triển nên
phương pháp trích xuất tối đa giá trị từ các bài diễn thuyết của TED
trên cả hai phương diện – vừa như một khán giả thông thường, vừa
như một kẻ mê diễn thuyết. Dù các bài nói chỉ kéo dài tối đa 18 phút,
nhưng tiến trình phân tích mỗi bài thường kéo dài hơn một giờ; vì
với mỗi video, tôi sẽ xem ba lần.
Trong lần đầu, mục tiêu của tôi là nắm được ý tưởng cốt lõi của
diễn giả và cấu trúc tường thuật mà diễn giả sử dụng để truyền tải ý
tưởng đó. Hầu hết các diễn giả đều khiến việc này dễ dàng hơn bằng

cách khẳng định rõ ý tưởng của họ ngay phần đầu hoặc cuối bài phát
biểu. Song, nhiều diễn giả khác lại giấu ý tưởng của mình sâu đến
mức đủ khiến người nghe cảm giác vui sướng khi được trải nghiệm
sự “giác ngộ”. Ngoài ra, tôi cũng cố thử xác định cách các diễn giả mở
đầu bài nói chuyện của họ, cách họ xây dựng phần thân bài và cách họ
kết thúc. Dù cấu trúc quen thuộc được sử dụng phổ biến nhất vẫn là
“một đoạn mở đầu, ba đoạn thân bài và một đoạn kết luận,” nhưng
vẫn có một số diễn giả không tuân theo khuôn mẫu đó. Khi được thực
hiện đúng ý đồ, cấu trúc này sẽ mở ra nhiều kiến giải sâu sắc, giúp ta
hiểu được tại sao tác giả trình bày theo lối ấy. Trong lần xem đầu tiên
này, tôi cũng nắm bắt cách các diễn giả sử dụng các tiền đề (các mệnh
đề khẳng định hay gợi ý) và bằng chứng để củng cố luận điểm. Vì
phần lớn bằng chứng được trình bày dưới dạng câu chuyện, nên tôi
thường tách riêng từng cách thức sáng tạo của diễn giả đối với cốt
truyện, nhân vật và bối cảnh.
Nếu lần xem đầu tiên cho tôi cái nhìn toàn cảnh về nội dung mà
diễn giả trình bày, thì lần xem thứ hai lại cho phép tôi thu hẹp trọng
tâm này vào hai yếu tố cụ thể. Yếu tố đầu tiên là ngôn ngữ. Vì ngôn
ngữ bao gồm cả sự hài hước, vốn là một phần cốt yếu giải thích tại
sao các bài diễn thuyết trên TED lại lan truyền mạnh mẽ đến vậy, nên
tôi đã tạo một ứng dụng máy tính nhỏ nhằm xác định vị trí của mỗi
tiếng cười khi tôi nhấn nút. Nếu được xem biên bản bài phát biểu, tôi
sẽ đếm số lần diễn giả sử dụng các từ như bạn, tôi và chúng ta cũng
như số lượng câu hỏi diễn giả đặt ra để cảm nhận phong cách nói của
diễn giả. Cuối cùng, tôi tìm kiếm những cụm từ chuyển đổi thú vị có
tác dụng lan tỏa thông điệp.
Yếu tố thứ hai là cách trình bày, theo cả hai hình thức ngôn từ và
phi ngôn từ. Khi nhắm mắt lại và lắng nghe thật kỹ, tôi có thể nghe
thấy diễn giả thay đổi âm lượng, tốc độ và cường độ như thế nào. Tôi
cũng nghe được diễn giả ngắt nghỉ để tạo những hiệu ứng khác nhau
ra sao. Khi mở mắt ra, tôi lại trông thấy cách họ truyền đạt cảm xúc
thông qua các biểu hiện trên khuôn mặt và ngôn ngữ cơ thể.
Lần xem thứ ba và cũng là lần cuối, là để hiểu rõ cách thiết kế
phần trình bày, bao gồm việc sử dụng các slide, video và công cụ hỗ
trợ. Tôi sử dụng chính ứng dụng đếm các đợt cười để đếm số trang.
Tôi cố gắng hiểu phản ứng cảm xúc và trí tuệ của mình trước cách sử
dụng hình ảnh, văn bản và ảnh động của mỗi diễn giả. Dù các đoạn
phim video hiếm khi được sử dụng trong các bài diễn thuyết của TED,

song một khi đã xuất hiện, các diễn giả đều tiến hành lựa chọn, biên
tập và trình bày chúng sao cho tốt nhất. Các công cụ hỗ trợ cũng
tương đối hiếm và việc sử dụng chúng có lúc là lựa chọn thích hợp, có
lúc lại không.
Phần tiếp theo đây sẽ cung cấp cho bạn một cẩm nang hướng dẫn
cách truyền tải một bài diễn thuyết đầy cảm hứng dựa trên một
nghiên cứu sâu về các bài diễn thuyết được xem nhiều nhất trên TED.
Khi bình luận về phiên bản đầu tiên của cuốn sách này, một nhà phê
bình đã viết như sau: “Bạn không cần mua cuốn sách này nếu đã xem
10 bài diễn thuyết hàng đầu trên TED, rồi xem tiếp những bài không
phổ biến bằng để thấy sự khác biệt.” Lời phê đó quả thực rất đúng!
Nói cách khác, mục tiêu của tôi là tiết lộ bí quyết và tiết kiệm cho bạn
20 năm nghiên cứu về nghệ thật nói trước công chúng, cùng hàng núi
giờ ngồi xem rồi phân tích hàng trăm bài diễn thuyết xuất sắc hoặc
tầm thường trên TED.
Khi viết cuốn sách này, tôi nhận ra rằng có thể bạn sẽ chẳng bao
giờ thực sự diễn thuyết trên sân khấu TED. Thế nhưng, bạn vẫn cần
thể hiện ý tưởng của mình sao cho truyền được cảm hứng cho người
khác. Điều này luôn đúng, bất kể bạn đang nói với một người, 10
người, 100 người hay thậm chí 1.000 người. Bạn có thể áp dụng cùng
những kỹ thuật khi diễn thuyết trên TED với các bài thuyết trình và
các cuộc họp trong công ty; chưa ai dám nói rằng khiến đồng nghiệp
phát ngán là cách thăng tiến trong doanh nghiệp. Các kỹ thuật này
cũng có thể áp dụng với mọi hình thức phát biểu trước công chúng,
bất kể ở trường học, hội nghị, đám cưới hay những dịp đặc biệt khác.
Cuốn sách được chia thành bốn phần phản ánh hành trình của
bạn trong vai trò một diễn giả, từ ý tưởng tới truyền tải và xa hơn thế.
Ở mỗi phần, tôi sẽ cung cấp ví dụ về những phương thức áp dụng tốt
nhất và cách tránh những cạm bẫy thường gặp.
Phần I tập trung vào nội dung bằng cách bao quát cách thức chọn
những ý tưởng đáng lan tỏa, cách xây dựng và tổ chức bài nói chuyện
cùng với cách kể chuyện. Tuy vẫn kể các câu chuyện hằng ngày,
nhưng có lẽ bạn chưa bao giờ được biết đến những kỹ thuật giúp câu
chuyện của mình lôi cuốn được một nhóm khán giả lớn. Phần này
cũng bao quát những khía cạnh tinh vi hơn trong nghệ thuật kể
chuyện, bao gồm xây dựng cấu trúc cốt truyện, xây dựng bối cảnh và
thêm màu sắc sống động cho các nhân vật.

Phần II sẽ khám khá những phương diện chính yếu trong cách
truyền tải bằng ngôn từ và phi ngôn từ. Bạn sẽ học cách sử dụng
giọng nói, khuôn mặt, cơ thể và sân khấu để thu hút khán giả.
Phần III trình bày cách thiết kế các slide thuyết trình truyền cảm
hứng và cách truyền tải những đoạn phim video cuốn hút. Như bạn sẽ
thấy, tôi không phải người ham thích sử dụng slide hay video khi nói
trước đông người. Tuy nhiên, có những lúc chỉ dùng ngôn từ là không
đủ xứng với ý tưởng. Trong phần này, tôi cũng sẽ đề cập đến việc sử
dụng các công cụ hỗ trợ và bục phát biểu sao cho đúng.
Phần IV trình bày về quá trình đứng trên sân khấu và hơn thế
nữa. Tôi sẽ nhắc đến những khía cạnh thực tiễn hơn của các vấn đề
như một diễn giả được chọn diễn thuyết trên TED như thế nào, họ
phải làm gì để kiểm soát nỗi sợ hãi và tạo sự thu hút cho video của
mình ra sao.
Thế giới này đã có quá nhiều vận động viên, khách du lịch và nhà
phê bình chỉ biết ngồi một chỗ, nên chúng ta cũng chẳng cần thêm
những diễn giả chỉ biết ngồi một chỗ. Việc đọc về cách diễn thuyết sẽ
thôi thúc bạn phát triển hơn nữa và cũng có thể giúp bạn tự tin hơn.
Nhưng cách duy nhất để trở thành người diễn thuyết giỏi, chứ chưa
nói đến người diễn thuyết xuất sắc, là phải tìm ra và học theo nút thắt
trong câu chuyện cười xưa: “Làm thế nào để được biểu diễn trong
nhà hát Carnegie Hall(5)?” Câu trả lời chính là: “Luyện tập, luyện tập
và luyện tập!” Khi bạn nghiền ngẫm từng phần của cuốn sách này,
hãy tìm cơ hội luyện tập qua các cuộc nói chuyện mặt đối mặt và các
cuộc gặp gỡ tại những câu lạc bộ như Toastmasters ở địa phương. Và
nếu không có gì bất trắc, một ngày nào đó bạn sẽ thấy mình đứng trên
sân khấu TED. Khi đó, tôi sẽ là người cổ vũ nhiệt tình nhất cho bạn từ
hàng ghế khán giả, và chờ đợi được mổ xẻ đoạn phim video về bạn để
học hỏi và...