MỘ ĐOM ĐÓM
Tác giả: Nosaka Akiyuki
Người dịch: Đào Phú Lợi
Phát hành: IPM
Nhà xuất bản Hà Nội 06/2019
—★—
ebook©vctvegroup

Giới thiệu sách

Ngày 21 tháng Chín năm 1945, một đứa trẻ lang thang

chết trong ga Sannomiya.

Ở đai cuốn bụng đầy rận của cậu, người ta tìm thấy một
hộp đựng kẹo.
Khi nhân viên nhà ga ném chiếc hộp vào bóng tối, những
con đom đóm bay lên tán loạn, và những mẩu xương trắng lăn
ra. Đó là xương đứa em gái bốn tuổi của cậu, đã chết do suy
dinh dưỡng…
Tập truyện Mộ đom đóm bao gồm sáu tác phẩm khởi đầu
sự nghiệp văn học của Nosaka Akiyuki, trong đó có hai tác
phẩm giành Giải thưởng Naoki.
Một là truyện “Mộ đom đóm” với lối viết độc đáo, khắc
họa đầy ấn tượng cuộc sống trước khi chết đói của hai anh em
lang thang.
Hai là “Tảo nâu của Mỹ”.

Tác giả

NOSAKA AKIYUKI
Sinh năm 1930 ở Kamakura, tỉnh Kanagawa.
Đang học Đại học Waseda thì bỏ dở con đường bằng cấp.
Sau khi trải qua nhiều nghề khác nhau, ông trở thành phóng
viên.
Năm 1963 ông cho ra đời tác phẩm đầu tay nhan đề Người
viết truyện khiêu dâm. Tác phẩm tiếp cận đề tài tình dục bằng
giọng văn gay gắt mà hài hước, đã bất ngờ thu hút sự chú ý
của dư luận.
Năm 1967, Nosaka trình làng hai tác phẩm. Tảo nâu của
Mỹ lấy tư liệu từ thực trạng xã hội thời kì bị chiếm đóng, và
Mộ đom đóm khắc họa những trải nghiệm chiến tranh, bom
đạn và đổ nát. Một năm sau, hai tác phẩm này được trao giải
Naoki.
Ngoài ra, Nosaka còn một số tác phẩm đáng chú ý như
Hoa tử nhân cát nơi vách núi Honegami, 1945 - Mùa hạ Kobe…

Mộ đom đóm

Cổng Nam ga Sannomiya, thuộc tuyến đường sắt của Bộ

Vận tải.

Seita ngồi bệt dưới sàn, hai chân duỗi thẳng, rệu rã tựa
lưng vào cây cột trơ cả bê tông do tróc lớp gạch ốp. Dưới cái
nắng cháy da, đã gần một tháng không tắm mà đôi má hốc hác
của cậu vẫn trắng nhợt, hõm xuống.
Tối đến, cậu nhìn theo bóng gã đàn ông nghênh ngang đốt
đuốc, oang oang mắng chửi như phường trộm cướp. Sáng
ngày, cậu ngồi phân biệt đám học sinh vẫn tới trường như
chưa có chuyện gì xảy ra. Áo màu kaki nhưng mang bọc vải
trắng là trường Cấp hai Kobe 1, đeo cặp là trường cấp hai
công lập cấp thành phố. Học sinh các trường cao đẳng nữ*
như trường công lập cấp tỉnh 1, trường dân lập Shinwa, Shoin
và Yamate đều mặc quần thụng, chỉ khác nhau ở cổ áo thủy
thủ.
Trong đám đông ùn ùn đi ngang qua, có người ngửi thấy
thứ mùi khó chịu nên nhìn xuống, rồi vội vã nhảy ra như tránh
tà. Seita đã không còn cả sức để lết đến khu vệ sinh ngay
trước mặt nữa.
Ở chân mỗi cây cột vuông rộng tầm 90 phân này đều có
những đứa trẻ tương tự, cứ ngồi ì như đang tìm kiếm sự chở
che của mẹ. Chúng đổ về nhà ga có lẽ vì đây là nơi duy nhất
chúng được vào, vì nhớ những nơi đông người qua lại, vì có

nước uống, và vì may ra được ai đấy bố thí cho.
Vừa vào tháng Chín, khu chợ trời dưới gầm đường sắt
Sannomiya bắt đầu hoạt động, mở hàng là món nước đường
cháy hòa tan đựng trong thùng sắt, một cốc múc đầy giá 50
sen. Chẳng mấy chốc mọc lên nào khoai hấp, bánh dango làm
bằng bột khoai, cơm nắm, bánh giầy daifuku, cơm rang, chè
zenzai, bánh manju, mì udon, cơm tempura, cơm cà ri… rồi
thì bánh ngọt, gạo, lúa mì, đường, tempura, thịt bò, sữa, đồ
hộp, cá, rượu shochu, whisky, lê, cam, ủng cao su, săm xe
đạp, diêm, thuốc lá, bốt tẽ ngón, tã bỉm, chăn quân đội, giày
quân đội, quân phục, bốt cổ lỡ…
Mấy ông chồng rao bán cả hộp nhôm đựng cơm trộn lúa
mạch buổi sáng vợ chuẩn bị cho, “10 yên đây, 10 yên đây,”
tay kia ngoắc lủng lẳng đôi giày cổ ngắn đã sờn, “20 yên, 20
yên mua không?”
Bị hấp dẫn bởi mùi thức ăn, Seita bất giác đưa chân vào
chợ. Cậu bán lớp áo lót dài, đai obi, cổ áo rời, dây cột eo* của
người mẹ quá cố cho sạp quần áo cũ bày hàng trên tấm chiếu
bằng cỏ bấc đèn, nhờ đó mà xoay xở được khẩu phần nửa
tháng.
Toàn bộ đồ đem bán đều ngấm nước trong hầm trú ẩn nên
đã phai màu. Bộ đồng phục dệt bằng tơ nhân tạo, rồi giày ghệt
của Seita cũng lần lượt tiếp bước, cậu chần chừ có nên bán cả
quần không. Chẳng biết tự lúc nào Seita đã quen qua đêm ở
nhà ga.
Một thiếu niên ăn mặc chỉn chu đi cùng gia đình có vẻ vừa
trở về từ nơi sơ tán, khăn trùm đầu được gấp gọn gàng vắt

trên túi vải, ba lô đeo lưng lủng lẳng cặp lồng, ấm đun nước,
mũ sắt. Xem chừng họ đã chuẩn bị lương thực khẩn cấp để ăn
trên tàu, nhưng giờ đến nơi rồi nên yên tâm quẳng cho Seita
chiếc bánh dango làm bằng cám gạo đã nhão nhoét, như thể
vứt bớt hành lý đi.
Seita còn nhận được mẩu bánh mì ăn dở, rồi bọc đậu tương
rang của một anh lính phục viên thương người, hoặc của bà
lão động lòng trắc ẩn vì có đứa cháu trạc tuổi. Họ rón rén đặt
xuống ở đằng xa như đem đồ dâng Phật, dù gì cậu cũng rất
biết ơn.
Thỉnh thoảng, Seita bị nhân viên nhà ga đuổi đi, nhưng
hiến binh canh gác ở cửa soát vé lại đánh họ để bảo vệ cậu. Ít
nhất trong ga muốn bao nhiêu nước có bấy nhiêu, nên cậu cứ
mọc rễ ở đây. Nửa tháng sau thì không đứng lên được nữa.
Seita bị tiêu chảy, liên tục ra ra vào vào khu vệ sinh của
nhà ga. Mỗi lần đứng dậy lại loạng choạng, tì cả người vào
cánh cửa đã long mất tay cầm để gắng gượng đu mình lên, khi
đi thì một tay phải bám vào tường. Cứ thế, cậu như quả bóng
xì hơi, cuối cùng chỉ đành ngồi dựa vào cột, không nhấc nổi
người lên nữa. Nhưng cơn tiêu chảy vẫn dồn dập tấn công,
chẳng mấy chốc quanh mông đã vàng khè. Seita cuống quýt,
xấu hổ muốn độn thổ mà không sao động đậy được, đành
gắng lấy tay vun chút cát bụi trên sàn phủ lên, hòng giấu đi
thứ màu đó. Nhưng tay cậu không với được xa, người ta nhìn
có khi lại tưởng đứa trẻ lang thang đói đến mất trí nghịch cả
nước phân mình thải ra.
Không còn thấy đói hay khát, Seita nặng nề gục đầu xuống

ngực.
“Ôi bẩn quá!”
“Chết rồi à?”
“Quân Mỹ sắp đến mà nhà ga lại có cái của này, xấu hổ
quá!”
Chỉ đôi tai cậu là còn hoạt động và nghe được vô vàn
thanh âm. Đến tối, bỗng nhiên lặng ngắt như tờ. Không còn
tiếng guốc vang vọng trong nhà ga, tiếng tàu chạy lanh canh
trên đầu, không còn tiếng giày đột nhiên biến thành bước
chạy, tiếng trẻ gọi mẹ, tiếng đàn ông nói chuyện lào khào gần
đó, hay tiếng nhân viên nhà ga ném thùng một cách thô bạo.
Hôm nay là ngày bao nhiêu rồi? Ngày bao nhiêu nhỉ, mình
ở đây bao lâu rồi? Khi tỉnh lại, Seita thấy sàn bê tông ở ngay
trước mắt, nhưng không nhận ra mình đã đổ nằm xuống mà
vẫn giữ nguyên tư thế co ro lúc ngồi. Cậu đăm đăm nhìn lớp
bụi mờ cuốn lên khỏi sàn theo hơi thở yếu ớt của mình.
Không biết là ngày bao nhiêu rồi nhỉ? Seita bám dính lấy băn
khoăn ấy mãi, rồi ra đi.
Đó là ngày 21 tháng Chín năm 1945, sau hôm chính phủ
thông qua “Đại cương Chính sách bảo vệ trẻ mồ côi do chiến
tranh”.
Đến đêm nhân viên nhà ga dè dặt lục soát quần áo đầy
chấy rận của Seita và tìm thấy một hộp kẹo giắt trong đai
quấn bụng. Anh ta cố mở nắp, nhưng có lẽ hộp bị gỉ nên
không mở được.
“Cái gì đây?”

“Kệ nó, kệ nó, vứt đi cho xong. Thằng này nữa, đến lúc
rồi, mắt mở trừng trừng thế là sắp đi tong.” Một người khác
lên tiếng. Người đó đang nhòm khuôn mặt rũ xuống của một
đứa trẻ lang thang nhỏ tuổi hơn ở ngay cạnh xác Seita.
Seita vẫn nằm nguyên tại chỗ, chờ người của ủy ban Hành
chính Quận đến dọn, chẳng được ai đắp cho dù chỉ một tấm
chiếu manh.
Dường như không biết làm sao, tay nhân viên lắc hộp kẹo
khiến nó kêu lọc xọc. Trước nhà ga có chỗ bị thiêu rụi, anh ta
lấy đà liệng hộp ra khoảng tối cỏ mọc um tùm chỉ sau một
mùa hè ấy.
Hộp kẹo rơi xuống, bật nắp, chất bột màu trắng đổ ra, ba
mẩu xương nhỏ lăn lóc, khuấy động những con đom đóm
đang trú ngụ trong cỏ. Hai ba chục con đom đóm lập lòe tán
loạn bay lên, một lát sau lại trở về yên tĩnh.
Những mẩu xương trắng nọ là của Setsuko em gái Seita,
mất ngày 22 tháng Tám dưới hầm trú ẩn ở Manchitani thành
phố Nishinomiya. Người ta bảo là tại viêm ruột cấp tính,
nhưng thật ra cô bé bốn tuổi đã bất động từ lâu và ra đi trong
trạng thái li bì. Cô chết vì kiệt sức do suy dinh dưỡng, giống
anh mình.
Mùng 5 tháng Sáu, 350 chiếc máy bay B29 ném bom
xuống Kobe, khiến năm thị trấn Fukiai, Ikuta, Nada, Suma và
Đông Kobe bị thiêu rụi hoàn toàn.
Seita mới học lớp Chín đã bị tổng động viên đi lao động ở
nhà máy thép Kobe.

Hôm đó là ngày tiết kiệm điện. Cậu đang ngồi chờ trong
nhà ở thị trấn Mikage gần bờ biển thì nghe báo động, liền hấp
tấp vùi lò than Seto* xuống cái hố đã đào sẵn ngoài vườn,
giữa những luống cà chua, cà tím, dưa chuột, rau mầm. Lại
gom toàn bộ gạo, trứng, đậu tương, cá ngừ bào khô, bơ, cá
trích khô, mơ muối, đường saccharin, trứng muối vào đấy rồi
phủ đất lên trên.
Mẹ đang ốm, Seita phải thay mẹ cõng em. Bố là đại úy hải
quân, nhưng đã bặt tin từ ngày theo tàu tuần dương ra trận.
Cậu tháo ảnh chụp bố mặc quân phục mùa đông ra khỏi
khung, nhét vào ngực áo.
Sau hai trận không kích ngày 17 tháng Ba và 11 tháng
Năm, Seita hiểu ra, đèo bòng phụ nữ trẻ con không thể dập tắt
bom cháy*, mà căn hầm đào dưới sàn nhà cũng không an toàn
nữa, cậu đành đưa mẹ đến trú trước ở hầm bê tông do ủy ban
xã bố trí đằng sau trạm cứu hỏa.
Đang mở tủ vơ vội quần áo ngày thường của bố vào ba lô,
Seita nghe thấy tiếng kẻng leng keng ở vọng gác máy bay, bèn
chạy ào ra cửa, và lập tức chìm trong tiếng bom rơi vang trời.
Sau đợt đánh bom kinh hoàng đầu tiên, cậu có ảo giác là
mọi thứ bất chợt tĩnh lặng, nhưng rồi tiếng gầm gào nặng nề
của những chiếc B29 lại ầm ĩ không thôi.
Seita ngước mắt nhìn lên.
Trước giờ cậu mới chỉ thấy vệt mây mập mờ phết ra từ
mấy cái chấm nhỏ xíu bay về hướng Đông*. Hay như năm
ngày trước trong trận ném bom ở Osaka, từ hầm trú ẩn của
nhà máy, cậu nhìn đội máy bay mà tưởng đâu đàn cá đang

luồn lách giữa những đám mây trên bầu trời vịnh Osaka.
Còn hôm nay, cậu thậm chí nhìn rõ đường kẻ đậm vẽ ra từ
thân dưới máy bay. Nó đang bay từ biển về núi ở độ cao chỉ
hơn tầm với, rồi đột nhiên chao cánh biến mất ở phía Tây.
Lại một tiếng bom rơi. Bầu không khí trở nên ngột ngạt,
Seita đứng chôn chân tại chỗ, người như bị ai trói chặt.
Bỗng cậu nghe tiếng lạch cạch. Một quả bom cháy màu
xanh đường kính 5 phân, dài 60 phân từ mái nhà lăn xuống,
nảy đom đom như một con sâu đo, phun đầy dầu ra đất. Seita
vội chạy vào nhà, nhưng từ trong nhà, một luồng khói đen
cũng đang chầm chậm lan rộng, cậu lại lao ra cửa.
Cả dãy nhà vắng tanh, yên ắng như chẳng có chuyện gì.
Căn nhà đối diện đã dựng sẵn chổi dập lửa và thang cạnh
tường.
Dù thế nào cũng phải đến hầm tránh bom của mẹ đã, Seita
tự nhủ. Trên lưng cậu, em gái bật khóc nức nở. Cậu vừa dợm
bước thì một cột khói đen phun lên từ cửa sổ tầng hai căn nhà
trong góc đường.
Cứ như được sắp đặt sẵn, bom cháy âm ỉ ở gác xép trước
đó cũng đồng loạt bùng lên thành lửa, đốt cây cối trong vườn
nổ lép bép. Lửa chạy dọc mái hiên, thiêu cửa chớp đến long
ra, rơi đánh thình.
Seita thấy trước mắt tối sầm. Không khí lập tức nóng rực.
Cậu bật chạy như bị ai xô mạnh. Kế hoạch ban đầu là sơ tán ở
bờ đê sông Ishiya nên cậu chạy dọc theo đường tàu Hanshin
trên cao về phía Đông, nhưng nơi này sớm đã nhung nhúc dân

đi lánh nạn. Kẻ kéo xe bò. Ông nọ cõng bọc chăn đệm, bà kia
the thé gọi người.
Sốt ruột, cậu chạy ra biển, lúc này tàn lửa vẫn bay tán loạn,
bom rơi ầm ầm xung quanh. Thùng rượu cỡ 5400 lít được tận
dụng làm bể chữa cháy bị vỡ, nước tràn ra lênh láng. Có
người đang loay hoay chuyển bệnh nhân bằng cáng. Vừa qua
một khoảnh đất hầu như không có ai, thì lại đến một quãng ồn
ào bát nháo như tổng vệ sinh nhà cửa (kiểu kĩ càng tới mức lật
tung cả chiếu trải sàn lên ấy).
Seita rời khỏi đường quốc lộ cũ, chạy mải miết trên con
ngõ hẹp, đi qua khu phố vắng hoe, có lẽ dân chúng đã sơ tán
cả rồi. Cậu trông thấy hầm rượu Nadagogo đen thui quen
thuộc. Mùa hè mà ra đây sẽ ngửi thấy mùi biển phảng phất.
Mỗi bể chứa rượu cách nhau tầm mét rưỡi, qua đó người ta có
thể thấy bờ cát lấp lánh dưới nắng hè, mặt biển xanh ngắt trải
rộng đến tận chân trời.
Bây giờ không phải lúc nghĩ ngợi vẩn vơ.
Bờ biển chẳng có hầm, nhưng mọi người đều nghĩ muốn
tránh lửa thì cần nước, cho nên trên bờ cát chỉ rộng 50 mét mà
tập trung bao nhiêu người, chẳng ai bảo ai cùng nép mình
trong thuyền đánh cá hay dưới bóng tời kéo lưới.
Seita đi về phía Tây. Từ sau trận lụt năm 1938, người ta
đắp lòng sông Ishiya thành hai tầng, cậu náu mình vào một
trong mấy cái hố ở tầng trên, dù không có gì che phủ nhưng
nấp được vào hố là tạm thời yên tâm.
Seita ngồi xuống, trống ngực đập dồn, cổ khát khô. Lúc
nãy cậu hầu như không có thời gian để mắt đến Setsuko, giờ

mới cởi dây địu, định ôm cô bé đặt xuống mà đầu gối cứ kêu
răng rắc như muốn long ra.
Setsuko không khóc. Cô bé đội khăn trùm đầu chống đạn
điểm họa tiết ô vuông, áo trắng, quần thụng cùng họa tiết với
khăn, chân đi bao tất* màu đỏ, đôi guốc đen vẫn luôn giữ gìn
giờ chỉ còn một chiếc đã lem luốc, tay ôm chặt con búp bê và
chiếc ví đựng xu to đùng cũ kĩ của mẹ.
Mùi khét và thanh âm đám cháy theo gió bay đến như đang
ở ngay chỗ cậu, nhưng tiếng bom rơi tựa tiếng mưa rào ầm ầm
đã xa dần về phía Tây, thi thoảng hai anh em lại sợ hãi nép sát
vào nhau.
Seita chợt nhớ tới hộp cơm trong túi vải mang theo khi
chạy sơ tán, mở ra thì thấy trên bề mặt hộp cơm nửa trắng nửa
nâu đã láng một lớp hơi nước mỏng. Phần trắng là cơm thừa
tối qua, mẹ quyết định nấu toàn bộ số gạo trắng trong nhà vì
chừa lại một ít chẳng để làm gì, còn phần nâu là cơm gạo lứt
trộn đậu tương nấu sáng nay. Cậu lấy phần cơm trắng cho
Setsuko ăn. Nhìn lên bầu trời nhuốm màu cam, cậu nhớ mẹ
từng nói sáng hôm xảy ra trận động đất lớn ở vùng Kanto,
mây đã chuyển màu vàng.
“Mẹ đâu?”
“Dưới hầm tránh bom, hầm đằng sau trạm cứu hỏa ấy, có
thể chịu được 250 cân bom giội trực diện, đừng lo.” Seita như
nói cho cả chính mình nghe. Thỉnh thoảng cậu lại nhìn xuyên
qua hàng cây thông trên đê, bờ biển bên kia tuyến Hanshin
vẫn đang bập bùng một màu đỏ. “Hẳn là mẹ đã tới chỗ hai cây
thông trên sông Ishiya rồi, chúng ta nghỉ một chút thì đi.”

Chắc mẹ phải ra khỏi đám cháy rồi, Seita ép mình nghĩ theo
hướng khác. “Em có sao không Setsuko?”
“Mất một chiếc guốc.”
“Anh sẽ mua cho em cái đẹp hơn.”
“Em cũng có tiền đây.” Cô bé chìa ví, “Anh mở cái này
đi.”
Nút cài rất chặt, Seita mở ra, thấy có ba hay bốn đồng một
sen, năm sen, ngoài ra còn có túi đậu* họa tiết đốm hươu nai
và những viên bi màu xanh, đỏ, vàng. Một năm trước, Setsuko
đã nuốt phải một viên bi như vậy, và bị bắt đi tiêu vào những
tờ giấy báo trải trên sân, đến tối hôm sau mới ra được viên bi.
“Nhà mình cháy rụi rồi à?”
“Có lẽ vậy.”
“Thế phải làm sao đây?”
“Bố sẽ trả thù cho chúng ta.” Câu trả lời không ăn nhập với
câu hỏi, nhưng bản thân Seita cũng không biết tiếp theo phải
làm gì. Cuối cùng tiếng nổ xa dần, chỉ năm phút sau, trời đổ
mưa rào. Cậu nhìn những đốm đen đó, tự nhủ, “À, thì ra đây
chính là cơn mưa sau khi bom nổ mà người ta vẫn bảo.”
Nỗi sợ hãi cuối cùng cũng vơi bớt, cậu đứng lên nhìn ra
biển, mới đó mà mặt biển đã dập dềnh cơ man nào là đồ vật
bẩn thỉu, đen ngòm.
Núi vẫn sừng sững, có vẻ núi ở mạn trái thị trấn Ichinosan
bị cháy, luồng khói màu tím đang nhàn nhã bay lên.
“Nào, cõng.” Đặt Setsuko ngồi trên đê, Seita quay lưng lại

cho em trèo lên. Con bé khá nặng, trong lúc mải chạy trốn cậu
đã quên mất điều này, đành bám vào rễ cỏ để bò lên đê.
Trèo lên đến nơi, cậu thấy trường Quốc dân Mikage 1,2 và
Hội trường Lớn Mikage ở rất gần như thể chúng tự đi đến đây.
Hầm rượu, doanh trại quân đội ngày thường, thậm chí cả trạm
cứu hỏa, rừng thông, tất cả đều biến mất, lộ ra dải đường sắt
Hanshin ở ngay kia, ba đoàn tàu nối nhau bất động trên đường
quốc lộ. Có vẻ dấu tích của trận cháy theo con dốc lên tận
chân núi Rokko, phía cuối dốc mù mịt khói. Mười lăm mười
sáu nơi, khói vẫn đang phun cuồn cuộn.
Một tiếng ình vang lên, Seita còn đang suy đoán là bom
chưa nổ* bỗng phát nổ hay bom hẹn giờ* thì nghe tiếng rít
như gió bấc, một cơn gió lốc cuốn bay tấm tôn lên không
trung. Cậu nhận thấy Setsuko đang gắng sức bấu chặt vào
lưng mình.
“Rộng mà sạch sẽ ghê nhỉ, trông quang đãng hơn hẳn, nhìn
kìa, kia là Hội trường Lớn anh em mình từng đến ăn cháo
đấy,” Seita bắt chuyện với Setsuko nhưng không thấy tiếng trả
lời. Cậu bảo em đợi một chút, đi lại giày ghệt rồi dấn bước
trên đê.
Bên phải còn ba căn nhà chưa cháy rụi, mái nhà ga
Ishiyagawa tuyến Hanshin chỉ còn trơ trọi khung, ngôi đền
trước ga cũng bị san phẳng, sót lại độc cái vại ở nơi rửa tay
dành cho khách đến viếng.
Dần dà càng lúc càng nhiều người lục tục kéo đến, dẫn
theo gia đình ngồi bệt xuống lề đường, miệng trò chuyện
không ngớt. Họ treo ấm lên trạc cây, đun nước và nướng

khoai bằng cục than đang cháy âm ỉ.
Để tới chỗ hai cây thông phải đi tiếp đường quốc lộ về phía
bên phải dẫn ra núi. Cuối cùng Seita cũng lần được đến nơi
nhưng không thấy bóng dáng mẹ đâu. Mọi người đang ngó
xuống lòng sông, Seita ngó theo thì thấy năm cái xác chết vì
ngạt thở trên bãi cát đã cạn nước, chân tay dang ra, đầu gục
xuống. Seita chợt muốn đến xem trong đó có mẹ không.
Sau khi sinh Setsuko, đêm đến mẹ hay lên cơn co thắt
ngực. Mẹ thường sai Seita chườm ngực giúp bằng nước lạnh,
khó khăn ngồi dậy tựa người vào chồng đệm sau lưng. Dù
cách một lớp áo ngủ, cậu vẫn có thể thấy ngực trái của mẹ
rung lên theo nhịp tim. Mẹ chủ yếu dùng thuốc Đông y, uống
thứ bột màu đỏ hai lần, sáng và chiều, cổ tay mẹ gầy guộc đến
độ tay Seita có thế nắm được hai vòng.
Seita vẫn luôn tự trách mình. Mẹ không chạy được nên cậu
đã đưa mẹ vào hầm tránh bom từ trước. Cậu hiểu một khi hầm
bị lửa bao vây, đó có lẽ sẽ là nơi ra đi của mẹ, vậy mà khi con
đường tắt đến hầm tránh bom bị lửa chia cắt, cậu không màng
đến an nguy của mẹ, bỏ chạy thục mạng. Nhưng giả dụ có đến
được hầm thì sao nào?
“Cùng Setsuko trốn đi, mình mẹ vẫn xoay xở được. Hai
đứa các con không sống bình an là mẹ có lỗi với bố, hiểu
không?” Mẹ từng nói như đùa.
Hai chiếc xe tải của hải quân chạy trên đường quốc lộ về
phía Tây. Một anh lính dân phòng đi xe đạp đang hét gì đó
qua loa phóng thanh.
“Hai phát bắn trực diện, tưởng đã che giấu kĩ rồi, vậy mà

dầu lại loang ra…” Một thiếu niên trạc tuổi cậu đang nói với
bạn.
“Những ai ở Kaminishi, Kaminaka, Ichirizuka hãy tập
trung ở trường Quốc dân Mikage!” Tên thị trấn Seita sống
được xướng lên, ngay lập tức cậu nghĩ có khi mẹ đang lánh
nạn ở ngôi trường đó.
Xuống khỏi đê, cậu lại nghe thấy tiếng nổ, lửa trong đống
tàn tích vẫn chưa tắt, con đường không đủ rộng sẽ không đi
qua được vì bị hun trong hơi nóng. “Chúng ta ở đây thêm chút
nữa nhé,” cậu nói với Setsuko.
Như thể đang đợi anh nói chuyện với mình, cô bé lập tức
lên tiếng, “Anh ơi, tè.”
“Được rồi.” Seita chuyển em xuống, đỡ hai chân Setsuko
hướng vào bụi cây, một dòng nước tiểu bắn ra mạnh bất ngờ,
cậu lấy khăn lau cho em. “Bỏ khăn choàng đầu ra được rồi
đấy,” cậu thấy mặt con bé lấm lem. “Nước này sạch.” Cậu lấy
nước trong bình nhấp ướt một đầu khăn rửa cho em.
“Đau mắt quá,” mắt cô bé đỏ ngầu, chắc do cay khói.
“Đến trường rồi họ sẽ rửa cho.”
“Mẹ sao rồi?”
“Mẹ đang ở trường.”
“Thế mình đến trường thôi.”
“Anh cũng muốn đi nhưng vẫn nóng quá không đi được.”
“Đến trường cơ!” Setsuko òa khóc, em khóc không phải vì
muốn làm nũng hay vì quá đau, giọng nói có điểm chín chắn

đến kì lạ.
Đến sân trường, Seita nhờ lính cứu thương rửa mắt cho
Setsuko, rửa lần đầu mắt vẫn đau nên hai anh em quay lại xếp
ở cuối hàng để đợi được rửa lại.
“Seita, em gặp mẹ chưa?” Chị gái lỡ thì nhà đối diện bắt
chuyện với cậu.
“Chưa.”
“Nhanh lên, mẹ em bị thương đấy!” Cậu chưa kịp nhờ
trông Setsuko thì chị gái đã nói trước, “Để chị trông cho, sợ
lắm phải không bé Setsu, có khóc không?”
Ngày thường cậu không thân với chị gái này mấy, tự nhiên
người ta lại tốt như vậy, có phải vì biết tình trạng của mẹ tồi tệ
lắm chăng.
Seita rời khỏi hàng, chạy đến phòng y tế quen thuộc của
ngôi trường từng học sáu năm. Ở đó, cậu thấy la liệt nào chậu
rửa mặt nhuốm máu, những cuộn băng dùng dở, áo blu trắng
của các cô y tá cũng đều lấm lem máu. Một người đàn ông
mặc trang phục Quốc dân* nằm sấp bất động, một phụ nữ
mặc quần thụng bị cắt một bên ống để băng bó chân.
Seita đang đứng ngây ra không biết phải hỏi thăm thế nào
thì ông xã trưởng Obayashi tới vỗ vai, “À Seita, chúng tôi
đang tìm cháu, cháu không sao chứ? Đi đằng này.” Ông dẫn
cậu ra ngoài hành lang. Khi trở lại từ phòng y tế, ông lấy từ
trong miếng gạc trên khay y tế ra một chiếc nhẫn màu ngọc
bích bị xước, “Cái này của mẹ cháu phải không?” Đúng là cậu
thấy chiếc nhẫn quen quen.

Ai bị thương nặng sẽ được đưa đến Phòng Thủ công cách
đó một tầng, thập tử nhất sinh thì nằm ở phòng giáo viên phía
trong.
Thân dưới của mẹ bị băng kín, hai tay quấn băng như cây
gậy bóng chày, mặt cũng quấn vòng vòng đầy băng, chỉ có
phần mắt, mũi và miệng để hở ra những khe đen xì, chóp mũi
trông giống hệt vỏ món tempura. Đến cái quần thụng quen
thuộc cũng cháy sém lỗ chỗ, lộ cả quần bó dài màu da lạc đà
bên dưới.
“Mẹ cháu mãi mới ngủ được, nếu có bệnh viện nào tiếp
nhận thì nên đưa vào, tôi đã hỏi rồi, bệnh viện Kaisei ở
Nishinomiya không bị cháy.”
Nói cho đúng là mẹ đang hôn mê, hơi thở rối loạn.
“Bác ơi, tim mẹ cháu không tốt, cháu có thể xin thuốc
không?”
“Để tôi hỏi thử xem,” ông Obayashi gật đầu, nhưng ngay
cả Seita cũng hiểu rằng việc này rất khó.
Cạnh mẹ có một người đàn ông đang nằm, hễ thở lỗ mũi
lại sùi bọt máu, một nữ sinh mặc đồng phục thủy thủ hoang
mang nhìn quanh quất như thể khó chịu điều gì hay muốn bỏ
chạy, chốc chốc lại lấy khăn lau đi.
Đối diện là một phụ nữ trung niên để trần thân dưới, chỉ có
một miếng gạc đắp lên vùng kín, chân trái từ đầu gối trở
xuống đã không còn.
“Mẹ ơi,” Seita hạ giọng gọi thử nhưng vẫn không tin được
sự thật này.

Cậu thấy lo cho Setsuko nên trở lại sân trường, con bé
đang ở bãi cát chỗ có cây xà sắt cùng chị hàng xóm.
“Gặp chưa?”
“Rồi ạ.”
“Thật khổ quá, có gì chị giúp được thì cứ bảo nhé. Phải rồi,
đã nhận bánh quy chưa?”
Seita lắc đầu.
“Vậy để chị lấy cho,” nói rồi chị rời đi.
Setsuko đang chơi đồ hàng với chiếc thìa múc kem nhặt
được ở bãi cát.
“Cất cái nhẫn này vào ví đi, không được làm mất đâu đấy.”
Cô bé thả nhẫn vào trong ví.
“Mẹ hơi ốm, nhưng sẽ sớm khỏe lại thôi.”
“Mẹ đâu ạ?”
“Ở bệnh viện Nishinomiya, phải rồi, hôm nay em sẽ ở lại
trường cùng anh. Ngày mai, em biết cô ở Nishinomiya không?
Chỗ gần cái ao ấy, mai mình sẽ đến đó.”
Setsuko không nói gì, cô bé đang vun cát thành từng đống.
“Gia đình chị ở phòng học trên tầng hai, mọi người đều ở
đó, các em có lên cùng không?” Chị hàng xóm trở lại, mang
theo hai túi bánh quy màu nâu.
“Bọn em sẽ lên sau ạ.” Seita lo Setsuko tủi thân khi thấy
nhà người ta đầy đủ bố mẹ, và hơn hết là cậu sợ bản thân sẽ
khóc. “Ăn không?”

“Em muốn đến chỗ mẹ.”
“Để mai đi, bây giờ muộn rồi.” Seita ngồi xổm xuống mép
bãi cát, “Nhìn này, xem anh giỏi không?” Cậu bật lên bám vào
thanh xà đơn, người treo lơ lửng, bắt đầu quay vòng vòng
không dứt.
Sáng mùng 8 tháng Mười hai năm Seita đang học lớp Ba
trường Quốc dân, chiến tranh nổ ra. Cũng với thanh xà này,
cậu đã lập kỉ lục quay xà 46 lần.
Hôm sau, bảo đưa mẹ vào viện nhưng Seita không sao
cõng được, đành đi nhờ xe kéo ở gần nhà ga Rokkomichi, ga
còn sót lại sau trận cháy.
“Lên đi chú đưa đến trường.”
Họ chạy trên con đường lồi lõm cháy nổ. Từ khi chào đời
đến giờ, đây là lần đầu Seita ngồi xe kéo.
Khi xe đến nơi, mẹ đã trong tình trạng cận kề cái chết,
không di chuyển được nữa.
Phu xe phất tay quay đi, không lấy tiền.
Tối hôm đó, mẹ suy nhược vì bị bỏng nên trút hơi thở cuối
cùng.
“Có thể tháo băng cho cháu nhìn mặt mẹ được không?”
Trước lời đề nghị của Seita, bác sĩ cởi bỏ áo blu trắng, để
lộ trang phục quân y bên trong, “Không nên nhìn đâu, để như
vậy tốt hơn.”
Mẹ nằm bất động, người cuốn đầy băng lấm lem vết máu,
ruồi bâu từng đàn.

Người đàn ông sùi bọt máu và người phụ nữ cụt chân trái
đều đã chết.
Một cảnh sát đến nói đôi câu thăm hỏi với thân nhân người
đã khuất, vừa ghi chép gì đó vừa lẩm bẩm một mình, “Từ nay
chắc cũng chẳng có xe tài đến chở đi, đành đào hố thiêu ngoài
sân nhà hỏa táng Rokko vậy, thời tiết còn thế này chứ.” Ông
ta cúi chào và đi ra ngoài.
Đám tang không hương khói, không hoa, không bánh
cúng, không đọc kinh, thậm chí không có tiếng khóc. Một
thân nhân của người đã khuất nhắm mắt để bà lão nọ chải tóc
cho, một người khác đang mở ngực áo cho con bú, một thiếu
niên cầm trên tay tờ báo phụ bản đã nhàu nát nói đầy cảm
thán, “Kinh thật, bắn rơi được tận 60% của 350 máy bay ném
bom!”
Seita tự nhiên nhẩm tính, 60% của 350 là 210 chiếc. Một
việc chẳng liên quan đến cái chết của mẹ mình.
Trước hết cậu gửi Setsuko cho người họ hàng xa ở
Nishinomiya. Nhà này và nhà cậu có giao hẹn, nhà ai bị cháy
sẽ sang trú nhà người Ida. Gia đình họ gồm một góa phụ, cậu
con trai đang học trường Thương mại Hàng hải, cô con gái, và
một người ở trọ đang làm cho Hải quan Kobe.
Trưa mùng 7 tháng Sáu, thi thể mẹ được hỏa táng ở khu
phố thương mại thị trấn Ichinosan. Vải băng cổ tay được tháo
ra, thay vào đó là một tấm thẻ nhận diện buộc bằng dây đồng.
Cuối cùng Seita cũng trông thấy làn da của mẹ. Đã thành
màu đen, không sao nhận ra là da người. Mẹ vừa được đặt lên
cáng thì những con dòi rơi xuống.

Nhìn kĩ mới thấy hàng trăm, hàng nghìn con dòi đang bò
lổm ngổm trong Phòng Thủ công, người ta giẫm lên như
chẳng hề để tâm, khiêng ra ngoài những thi thể trông như mấy
khúc gỗ cháy sém bọc chiếu, chất lên xe tải.
Trên chiếc xe buýt đã dỡ hết ghế ngồi, thi thể chết vì ngạt
khói hoặc vì vết thương chí mạng xếp thành hàng để chở đi.
Tại bãi đất trống ở khu phố thương mại thị trấn Ichinosan,
có một cái hố đường kính 10 mét ngổn ngang những xà nhà,
cột nhà, vách ngăn và cửa kéo từ mấy căn nhà bị tháo dỡ*.
Người ta đặt các thi thể lên trên đó.
Dân phòng tạt mạnh can dầu mazut xuống hố như đang tập
huấn phòng cháy chữa cháy, lấy giẻ châm lửa rồi ném vào, lập
tức khói đen tỏa ra, lửa bùng cháy.
Những thi thể ngún lửa lăn ra ngoài được họ lấy que cời
hất ngược trở vào đám lửa. Trên chiếc bàn phủ vải trắng đặt
bên cạnh hố, vài trăm hộp gỗ thô sơ được chuẩn bị sẵn để
đựng tro cốt.
Seita bị đuổi đi vì họ bảo sự hiện diện của gia quyến sẽ gây
cản trở. Khi lễ hỏa thiêu thiếu thốn đến cả sư cầu siêu này kết
thúc thì trời đã tối. Người ta đưa cho Seita hộp gỗ đựng tro cốt
có ghi tên bằng than chẳng khác gì phân phối lương thực.
Không biết chiếc thẻ nhận dạng giúp ích được đến đâu, mà
khói đen kịt như vậy lại cho ra một mẩu xương ngón tay trắng
toát.
Mãi đến khuya, Seitai mới về đến ngôi nhà ở Nishinomiya.
“Mẹ vẫn chưa khỏe à?” Setsuko hỏi.

“Ừ, mẹ bị thương trong trận ném bom.”
“Mẹ không đeo nhẫn nữa, có phải mẹ cho Setsuko rồi
không?”
Seita giấu hộp tro cốt trong hộc cửa kéo phía trên kệ lệch*,
cố gắng xua đi hình ảnh mẩu xương trắng đeo nhẫn hiện lên
trong tâm trí.
“Cái nhẫn ấy rất quan trọng, cứ cất đi đã,” cậu nhẹ nhàng
ngồi xuống đệm, nói với Setsuko đang nghịch mấy viên bi và
chiếc nhẫn.
Cậu không ngờ mẹ đã chuyển quần áo và chăn màn đệm
đến chỗ họ hàng ở Nishinomiya này.
“Làm lính hải quân lợi ghê, đồ đạc có xe tải chở hộ.” Bà cô
góa nói, chẳng rõ cố ý châm chọc hay không, tay trỏ đống
hành lý phủ mảnh vải có họa tiết uốn lượn ở góc hành lang.
Seita tìm mở chiếc giỏ mây, thấy ở trong có mọi thứ từ đồ
lót của Setsuko và cậu đến quần áo hằng ngày của mẹ. Hòm
quần áo đựng những chiếc kimono tay dài trang trọng, mùi
băng phiến lâu không gặp xộc lên.
Hai anh em được dành cho căn phòng rộng 5m2 cạnh cửa
ra vào. Ai có chứng nhận là nạn nhân chiến tranh đều được ưu
tiên cấp cho gạo, cá hồi, thịt bò và đồ hầm đóng hộp.
Sau khi khói lửa nguội đi, Seita đào được lò than Seto
trong đống đổ nát trên phần đất nhỏ hẹp đến độ cậu không
chắc đó có phải nơi mình từng ở không, đồ ăn giấu trong lò
đều không sao. Cậu mượn xe kéo cỡ lớn, vượt qua bốn con
sông Ishiya, Sumiyoshi, Ashiya, Shukugawa, mất một ngày

trời để chở đến Nishinomiya.
Khi cậu dỡ đồ đạc xuống và xếp thành đống ở cửa ra vào,
bà cô góa than thở một lần nữa, “Đúng là chỉ nhà binh mới có
cuộc sống xa xỉ đến vậy.” Bà ta chia mơ muối cho hàng xóm
với vẻ mặt rạng rỡ mà trịch thượng.
Nước vẫn bị cắt nên có lẽ vì biết ơn Seita đi lấy nước hộ từ
cái giếng cách đấy 300 mét, cô con gái học lớp Mười trường
cao đẳng nữ hiện đang được điều động đi làm cho Nhà máy
Sản xuất máy bay Nakajima cũng nghỉ làm để chơi cùng
Setsuko.
Trong đoàn người đi lấy nước, một phụ nữ có chồng ra trận
sống gần đó trở thành mục tiêu đàm tiếu của mọi người khi
dám nắm tay cậu sinh viên trường đại học Doshisha đang cởi
trần.
Seita và Setsuko trở thành đối tượng được người dân
thương cảm, nhờ bà cô góa đã loan báo với vẻ ban ơn khắp
nơi rằng, chúng là con đại úy hải quân, và là những đứa trẻ tội
nghiệp mất mẹ trong trận không kích.
Cứ tối đến, đàn ễnh ương trong hồ trữ nước gần đó lại kêu
ộp ộp. Nước trong hồ dồi dào, hai bên bờ cỏ mọc rậm rạp, đầu
mỗi phiến lá đều đậu một con đom đóm lập lòe. Seita vươn
tay ra, ánh lửa nhỏ bé đó dời sang ngón tay cậu.
“Này, nắm thử đi.” Cậu đặt nó vào lòng bàn tay Setsuko,
cô bé nắm chặt lấy, con đom đóm lập tức nát bét, để lại ở lòng
bàn tay một thứ mùi hăng hắc khó chịu.
Dưới màn đêm tháng Sáu lấp lánh, dù vẫn thuộc

Nishinomiya, nơi rìa núi này lại như thể không hề dính dáng
tới những trận ném bom kia.
Seita viết thư hỏi thăm bố và gửi đến căn cứ hải quân ở
Kure, nhưng không có hồi âm. Trên đường từ bưu điện về, do
trước đây từng nằng nặc gặng hỏi mẹ, cậu nhớ được ngân
hàng Kobe chi nhánh Rokko và ngân hàng Sumitomo chi
nhánh Motomachi, bèn ghé qua để kiểm tra lại số tiền tiết
kiệm.
Khi nghe Seita thông báo con số 7000 yên, bà cô góa ưỡn
ngực hãnh diện, “Khi chồng cô mất, tiền phụ cấp thôi việc của
ông ấy những 70.000 yên cơ đấy. Yukihiko lúc ấy mới lớp
Chín đã rất ra dáng, lễ phép chào ông giám đốc nên còn được
khen, thằng bé chín chắn lắm.” Bà ta rất tự hào về con trai
mình.
Buổi tối Setsuko khó ngủ, đôi khi khóc thét lên như sợ hãi
điều gì. Mỗi lần như vậy Seita đều choàng tỉnh nên sáng dậy
muộn, lại phải nghe mấy lời bóng gió của bà cô góa.
Chỉ mới mười ngày, mơ trong chiếc lọ cổ rộng, trứng khô
và bơ đã hết sạch, cả phần lương thực ưu tiên cho nạn nhân
chiến tranh cũng ra đi.
Khi lương thực chỉ còn hơn ba lạng, trong đó già nửa là
đậu tương, lúa mì và ngô thì bà cô góa nghi ngờ hai đứa trẻ
đang tuổi ăn tuổi lớn đã khấu lẹm vào khẩu phần gia đình
mình.
Cuối cùng mọi người chuyển sang ăn ba bữa cháo một
ngày. Bà cô góa thường lấy muôi xúc tận đáy nồi, lấy toàn cái
cho con gái mình, đổ vào bát Seita và Setsuko thì toàn nước

với rau. Thỉnh thoảng, có thể do áy náy, bà ta bảo, “Con bé
này đang được điều động làm việc cho đất nước, nó cần ăn
nhiều để lấy sức.” Dưới bếp lúc nào cũng sồn sột tiếng muôi
cạo cháo c...