Tên eBook: Tư Duy Như Einstein
Tác giả : Scott Thorpe
Thể loại: Tư duy, Văn học phương Tây
Công ty phát hành: Alphabooks
Nhà xuất bản: NXB Lao Động Xã Hội
Trọng lượng vận chuyển: 460 g
Kích thước: 13 x 20.5 cm
Số trang: 322
Ngày xuất bản: 04/2012
Hình thức: Bìa Mềm
Giá bìa: 75.000 ₫
Ebook: Đào Tiểu Vũ eBook - www.dtv-ebook.com
Giới thiệu:
Einstein được coi là nhà bác học vĩ đại nhất thế kỷ XX. Các
công trình khoa học của ông đã gây chấn động không chỉ
ngành vật lý mà còn làm đảo lộn nhận thức của loài người về
không gian, thời gian, vũ trụ, năng lượng…
Chúng ta cũng có thể trở thành những Einstein của thế kỷ
XXI! Hãy khám phá hành trình đầy thú vị đó trong Tư duy như
Einstein.
Dựa trên các cách thức tư duy của Einstein, bộ có phi thường
nhất trong lịch sử, Tư duy như Einstein mở ra những giải pháp
đột phá để đối mặt, giải quyết mọi thách thức trong học tập,
công việc, cuộc sống, các mối quan hệ, để không ngừng sáng
tạo và phát triển mỗi ngày.
Tác giả Scott Thorpe sẽ giúp bạn từng bước, từng bước giải
phóng mình khỏi lối mòn tư duy, để bạn thoả sức tưởng tượng
ra những điều điên rồ nhất, nhưng cũng có thể là giải pháp
quan trọng nhất cho cuộc sống của bạn. Hãy sở hữu những bí
quyết có thể giúp tháo gỡ mọi vấn đề! Bắt đầu bằng bí mật

quan trọng của thiên tài sáng tạo Einstein – phá vỡ nguyên tắc.
Tiếp đến là: Xác định đúng vấn đề Phá vỡ khuôn mẫu Phát
triển một giải pháp Không chỉ hữu ích cho cá nhân, những
phương pháp thông minh trong cuốn sách này còn có thể áp
dụng cho cả các tổ chức trong mọi hoạt động.
Hãy nghiên cứu, áp dụng các phương pháp và tự mình trở
thành Einstein!
Mời các bạn đón đọc Tư duy như Einstein của tác giả Scott
Thorpe

LỜI GIỚI THIỆU
Ai cũng có thể tư duy như Einstein
Không phải ai cũng là thiên tài, nhưng chúng ta hoàn toàn có
thể có lối tư duy của một thiên tài. Chúng ta không nhất thiết
phải là nhà khoa học, không nhất thiết phải là chính trị gia hay
doanh nhân lớn mới cần có đầu óc tổ chức và khả năng giải
quyết vấn đề. Mỗi người đều có những vấn đề riêng cần giải
quyết. Chỉ cần có phương pháp, ai cũng có thể tận dụng tối đa
sự kỳ diệu của bộ óc con người, giống như Einstein đã sử dụng
bộ óc siêu việt của mình để thay đổi thế giới.
Tư duy như Einstein không nói về tài năng của Einstein, mà
tìm cách vận dụng những lối tư duy của ông để rút ra các
phương pháp tư duy đúng đắn và hiệu quả cho tất cả mọi
người. Tác giả Scott Thorpe tỏ ra là người rất am hiểu về
Einstein và nhiều lĩnh vực. Bằng những ví dụ cụ thể, tiêu biểu
và dễ nắm bắt, ông chứng minh những vấn đề trừu tượng như
cách phá vỡ mọi khuôn mẫu, nguyên tắc, tìm ý tưởng, lắng
nghe bản thân, tưởng tượng mình là người khác hay sử dụng
những ký hiệu, ngôn từ mới để thể hiện ý tưởng.
Cuốn sách gồm 11 chương và hai phụ lục, hai chương đầu giới
thiệu khái quát về Einstein và cách tư duy của ông, các chương
tiếp theo đưa ra những bước đơn giản nhằm “phá vỡ nguyên
tắc và khám phá khả năng thiên tài tiềm ẩn trong bạn”. Mỗi
chương là một bước khám phá thông qua nhiều phương pháp
và những ví dụ từ kinh điển đến thực tế giản đơn. Cuốn sách là
một câu chuyện, trong đó tác giả dẫn người đọc đi qua từng
chặng đường với những bài thực hành độc đáo, giản dị đến
mức khó tin, nhưng lại phản ánh cả một triết lý sâu sắc. Với
rất nhiều loại công cụ đơn giản, bạn có thể thực hành các bài
tập, nhưng quan trọng nhất vẫn là biết vận dụng chúng vào
thực tế cuộc sống.
Hãy nghĩ đến kết quả trước khi hành động, suy nghĩ tích cực,
loại bỏ khó khăn và cản trở đến từ chính bản thân mình, thực
thi những giải pháp tưởng như bất khả thi. Học cách tư duy
của Einstein chính là học cách phá vỡ các nguyên tắc. Tác giả

đã chứng minh rằng mọi nguyên tắc đều có thể bị phá vỡ và
mục đích của việc phá vỡ nguyên tắc là để tìm ra giải pháp tối
ưu. Tuy nhiên, không phải tất cả những cái mới đều hay và
phù hợp, có những điều chúng ta không nên thay đổi. Từ cổ
chí kim, mọi cuộc cách mạng, mọi sự thay đổi đều gian nan.
Thế giới thực tại thường vận hành không như ý muốn của con
người. Các sáng kiến có thể gây nguy hiểm cho người nghĩ ra
chúng vì lòng tham, sự ích kỷ hoặc vì lối mòn tư duy của con
người. Do đó, để có được cái mới, cái hay và cái đúng, chúng
ta không những cần có phương pháp mà còn phải tỉnh táo,
khéo léo để vượt qua và tránh những tai họa mà những người
sáng tạo thường gặp phải. Chương 9 dành tặng độc giả những
bài học tránh tai họa để thẳng tiến trên con đường phá vỡ
nguyên tắc của mình.
Tất cả mọi thứ đều có thể đưa đến giải pháp, hãy chú ý quan
sát và lắng nghe, thậm chí lắng nghe cả kẻ thù của bạn. Đó
không phải là một phép màu hay một truyện cổ tích, đó đơn
giản là một phương pháp tư duy và giải quyết vấn đề.
Scott Thorpe đặc biệt nhấn mạnh khả năng sáng tạo và tưởng
tượng của con người. Ông khuyến khích chúng ta tìm kiếm và
thực hiện cả những điều tưởng như phi lý nhằm giải phóng
năng lực tiềm ẩn trong mỗi người, điều chỉnh suy nghĩ để làm
nảy sinh ý tưởng, tìm ra giải pháp cho mọi vấn đề. Chỉ cần có
ý thức và nhớ nguyên tắc duy nhất: phá vỡ mọi nguyên tắc,
chúng ta sẽ tiến gần hơn đến việc nhận ra tiềm năng thật sự
của mình. Hãy thoát khỏi lối mòn tư duy, lối mòn nguyên tắc,
luôn thử nghiệm và mạo hiểm mỗi ngày.
Cuốn sách này thích hợp cho tất cả mọi đối tượng, từ các nhà
quản lý cấp cao đến các ông chủ nhỏ, từ học sinh đến nhà
nghiên cứu… Tất cả chúng ta đều có thể và nên đọc cuốn sách
này để có cách nhìn nhận, cách tư duy cũng như cách giải
quyết vấn đề đa dạng hơn, hiệu quả hơn.
Cùng với các cuốn sách khác trong tủ sách tư duy như: Khám
phá thiên tài trong bạn, Tư duy như Leonardo da Vinci, Một tư
duy hoàn toàn mới…, Alpha Books và Trung tâm Hợp tác Trí
tuệ Việt Nam (VICC) trân trọng giới thiệu đến bạn đọc cuốn
sách rất có giá trị này
TRUNG TÂM HỢP TÁC

TRÍ TUỆ VIỆT NAM (VICC)

1. Bí mật của Einstein
“Tri thức thông thường là tập hợp các định kiến mà một người
có được khi bước sang tuổi 18.”
-ALBERT EINSTEIN cuốn sách này sẽ hướng dẫn bạn cách tìm ra giải pháp cho
những vấn đề khó khăn nhất, thậm chí cả những vấn đề tưởng
như bất khả thi. Bạn sẽ học được các kỹ thuật tiềm ẩn trong
những giải pháp của Einstein, người giải quyết các vấn đề vĩ
đại nhất trong lịch sử. Einstein đã tìm ra lời giải cho một số
vấn đề toàn cầu rắc rối nhất. Ông thành công vì ông có một lối
tư duy hoàn toàn khác. Bạn có thể học cách tư duy này thông
qua các phương pháp Einstein đã sử dụng.
Những phương pháp này của Einstein cũng như của những
người được trình bày trong cuốn sách này, không chỉ để vén
bức màn bí mật của vũ trụ. Nắm vững các cách thức giải quyết
vấn đề mới còn giúp bạn cải thiện lợi nhuận doanh nghiệp,
nâng cao cơ hội học tập cho con cái bạn, đưa ra những ý tưởng
đột phá mang tính sáng tạo và đậm chất nghệ sĩ và cải thiện
chất lượng cuộc sống của bạn. Có thể giải quyết các vấn đề
phức tạp nhờ một nguyên tắc chung nằm ở tâm điểm của việc
học cách tư duy như một thiên tài: phá bỏ các nguyên tắc
thông thường.
Einstein là một trong những người phá bỏ nguyên tắc một cách
tự nhiên nhất, một “James Dean” của khoa học. Ông không
chỉ thách thức các định luật vật lý mà còn chế giễu truyền
thống và chọc giận các chính phủ. Phá bỏ các nguyên tắc
khiến Einstein luôn gặp rắc rối, nhưng ông luôn sẵn sàng dũng
cảm đương đầu với bất kỳ luật lệ nào và đó chính là điểm mấu
chốt thiên tài của ông. Einstein là người giải quyết vấn đề vĩ
đại vì ông là người phá cách siêu đẳng. Đây cũng chính là đặc
điểm chung của các thiên tài. Chúng ta cũng có thể học tập và
trau dồi kỹ năng này. Chúng ta có thể tư duy theo cách của
Einstein nếu học được cách phá bỏ các nguyên tắc thông
thường.

NHỮNG NGUYÊN TẮC LỐI MÒN
“Chỉ một số ít người có thể bình thản diễn đạt các ý kiến khác
biệt với định kiến trong môi trường xã hội của họ.
Còn hầu hết mọi người thậm chí không có khả năng hình
thành các ý kiến như vậy.”
- ALBERT EINSTEIN Nếu bạn không thể giải quyết một vấn đề nào đó thì có lẽ là
bạn vẫn bị kiểu tư duy theo lối mòn ám ảnh. Chúng ta đều có
các nguyên tắc – các tư duy đã ăn sâu vào tiềm thức khiến ta
coi chúng là điều đương nhiên. Chúng ta xây dựng các nguyên
tắc này một cách tự nhiên. Qua quá trình sử dụng lặp đi lặp lại,
quan niệm trở thành nguyên tắc. Khi một quy tắc lối mòn đã
định hình thì mọi quan niệm đối lập khác đều bị bác bỏ.
Không phải nguyên tắc lúc nào cũng là xấu. Chúng giống như
các đường ray tàu hỏa. Nếu bạn muốn đi tới nơi các đường ray
dẫn bạn đến thì chúng chính là lựa chọn tuyệt vời của bạn.
Nhưng cũng giống như các đích đến chưa có đường dẫn tới,
một vài nguyên tắc của chúng ta không thể tiến gần tới các
giải pháp. Cách duy nhất để tới đó là rời bỏ đường ray.
Nguyên tắc cản trở tư duy sáng tạo vì chúng có vẻ gần như
chân lý vậy. Chúng che giấu vô số giải pháp ưu việt hơn tồn tại
bên ngoài các nguyên tắc. Ta chỉ có thể thấy những giải pháp
lớn lao đó khi phá bỏ những nguyên tắc của mình.
Ai cũng có những tư duy lối mòn như thế. Thậm chí, ngay cả
Einstein cũng chịu ảnh hưởng của một trong những định kiến
của bản thân trong nhiều năm. Với ông, nguyên tắc – định kiến
đó là không thể vượt qua.
Bạn có thể không quan tâm đến việc khám phá các định luật
chi phối vũ trụ nhưng vẫn phải lưu tâm đến các vấn đề khó
khăn cần giải quyết. Những vấn đề của bạn có khi còn hóc búa
hơn cả vấn đề của Einstein. Bạn có thể đang phải cạnh tranh
với nhiều người tài giỏi trong môi trường luôn thay đổi trước
khi bạn kịp hình dung về nó. Thách thức của bạn dường như là
bất khả thi. Nhưng luôn có câu trả lời, miễn là bạn học được
cách phá bỏ các nguyên tắc.

Vật cản lớn nhất khi đương đầu với một vấn đề bất khả thi
chính là bản thân chúng ta. Chính những kinh nghiệm, giả
định sai lầm, những điều chỉ đúng một nửa, những quy tắc bị
đặt nhầm chỗ và những thói quen đã cản trở chúng ta tìm thấy
giải pháp xuất sắc. Luôn tồn tại các ý tưởng lỗi lạc mới cũng
như các giải pháp thiết yếu, chỉ có điều chúng nằm bên ngoài
lối tư duy thông thường của chúng ta, nếu không đã có người
tìm ra chúng. Để giải quyết những vấn đề bất khả thi, bạn phải
phá bỏ các nguyên tắc.
PHÁ BỎ CÁC NGUYÊN TẮC VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
“Đôi khi tôi tự hỏi tại sao tôi lại tìm ra Thuyết Tương đối. Lý
do, theo tôi nghĩ, một người trưởng thành không baogiờ ngừng
suy nghĩ về các vấn đề không gian và thời gian. Họ đã nghĩ
đến chúng từ khi còn là một đứa trẻ.
Nhưng do trí tuệ của tôi phát triển chậm chạp, nên kết quả là
đến khi lớn, tôi mới bắt đầu băn khoăn về không gian và thời
gian.”
- ALBERT EINSTEIN Quả không ngoa khi nói phá bỏ nguyên tắc là bí mật của thiên
tài Einstein. Ông là người thông minh bẩm sinh và rất mực
kiên trì. Làm thế nào để chúng ta biết việc phá bỏ nguyên tắc
không phải là sự giễu cợt của thiên tài? Hãy thử làm một thí
nghiệm tư duy đơn giản xem điều gì đã khiến Einstein nảy
sinh ra các ý tưởng tuyệt vời. Einstein rất ưa thích các thí
nghiệm tư duy nên việc coi ông là mục tiêu nghiên cứu của
chúng ta cũng là phù hợp. Chúng ta sẽ xem xét tri thức, kiến
thức và cách phá vỡ nguyên tắc của Einstein xem chúng đã tác
động tới những ý tưởng sáng tạo của ông như thế nào. Thí
nghiệm này không bao gồm các công thức toán học hay vật lý
phức tạp.

Trong suốt cuộc đời, Einstein luôn giữ được một trí tuệ mẫn
tiệp. Điều này được thể hiện bằng một đường thẳng nằm
ngang trong thí nghiệm tư duy của chúng ta (Hình 1.1). Kiến
thức sâu rộng của Einstein về toán học và khoa học được tích
lũy dần theo năm tháng. Trong thí nghiệm, ta thể hiện kiến
thức đó bằng một đường thẳng nằm chéo từ dưới lên. Như vậy,
ta có được những gì có thể mong đợi ở một thiên tài.
Nhưng khi ta xem xét khả năng giải quyết vấn đề của Einstein
thì có điều gì đó không ổn. Khởi điểm là năm 1905, khi vừa
tốt nghiệp đại học, Einstein đã trải qua một giai đoạn dài với
những tư duy thật sự cách mạng. Trong gần 20 năm sau đó,
ông tiến những bước dài trên con đường nghiên cứu khoa học.
Những đột phá quan trọng nhất đều xuất hiện trong cùng một
năm đáng nhớ ở giai đoạn đầu của sự nghiệp. Tuy nhiên, trong
những năm sau đó, khả năng giải quyết vấn đề của Einstein bị
rơi rụng đi ít nhiều. Chúng ta thể hiện điều này bằng một
đường thẳng đi xuống. Einstein vẫn tiếp tục hăng say nghiên
cứu các vấn đề vật lý quan trọng nhất. Ông vẫn là người xuất
chúng. Thậm chí, ông còn thu được thêm nhiều kiến thức về
vật lý và toán học. Ông có một khoảng thời gian liên tục tập
trung vào công việc và được hợp tác với những bộ óc vĩ đại
nhất thế giới nhưng không tìm ra thêm một lời giải nào cho
các vấn đề khoa học quan trọng.

Chúng ta vốn kỳ vọng khả năng giải quyết vấn đề của Einstein
phải tương quan với trí tuệ và kiến thức của ông. Nhưng khả
năng này lại giảm đi khi kiến thức của ông tăng lên. Sáng tạo
dồi dào nhất khi kiến thức ở mức thấp nhất. Điều này có vẻ
không ổn. Ta sẽ loại bỏ các kết quả trong thí nghiệm tư duy
nếu mô hình này không lặp lại trong cuộc đời những người lỗi
lạc khác. Những người sẵn sàng phá bỏ nguyên tắc sẽ giải
quyết được các vấn đề bất khả thi. Họ thường là những người
mới đặt chân vào một lĩnh vực và không chịu tác động của vô
số những tiền lệ trước đó.
Không phải vị giáo sư già thông thái Einstein mà chính chàng
thanh niên Einstein vừa tốt nghiệp đại học là người tìm ra lời
giải cho những bí ẩn của không gian và thời gian. Ông làm
việc tại phòng sáng chế Thụy Sỹ với nhiệm vụ xem xét các cải
tiến về máy vắt nước dùng trong giặt là. Ông nghiên cứu vật lý
khi rảnh rỗi. Và ông đã phá bỏ các nguyên tắc.
Vấn đề Einstein giải quyết với phương trình E = mc2 thật ra
không phải là điều mới mẻ. Một thế hệ các nhà khoa học đã nỗ
lực trả lời câu hỏi tại sao ánh sáng dường như luôn chuyển
động với cùng một tốc độ trong mối tương quan với người
quan sát. Bất kể bạn đang chuyển động cùng hướng hay ngược
chiều với tia sáng thì tốc độ của tia sáng vẫn không thay đổi.
Đó là một trong những vấn đề quan trọng nhưng gây nản lòng
nhất trong giới khoa học. Nhiều tên tuổi lỗi lạc đã gần như tìm
ra được giải pháp, nhưng tất cả đều thất bại chỉ vì một nguyên
tắc.
Hàng trăm năm trước, Isaac Newton đã tuyên bố thời gian là
tuyệt đối. Thời gian không đi nhanh hơn hay chậm hơn. Nó là
hằng số của vũ trụ. Lý lẽ của Newton có lý nên ý kiến đó dần
ăn sâu bám rễ vào tâm trí của tất cả các nhà khoa học sau
Newton, thậm chí trở thành nền móng của mọi kiến thức khoa
học. Các nhà khoa học thậm chí không tưởng tượng ra việc
phá bỏ nguyên tắc “thời gian tuyệt đối” nên họ không thể giải
quyết được vấn đề.
Einstein không gặp rắc rối gì khi phá bỏ nguyên tắc “thời gian
tuyệt đối” của Newton. Ông chỉ đơn giản tưởng tượng rằng với
vật này, thời gian có thể đi nhanh hơn so với vật khác. Điều đó
làm thay đổi hoàn toàn vấn đề. Một vài dòng tính toán (xem

Phụ lục B) đã khởi đầu con đường cách mạng hóa thế giới của
Einstein. Nhờ phá bỏ một nguyên tắc, Einstein đã tìm ra lời
giải cho vấn đề hóc búa nhất của khoa học.
Nếu phá bỏ nguyên tắc là bí mật của thiên tài Einstein thì
chúng ta có thể phán đoán khả năng giải quyết vấn đề của ông
sẽ giảm sút khi ông không phá bỏ nguyên tắc nữa – điều này
đã xảy ra. Khi các nhà vật lý học lấy công trình của Einstein
làm nền tảng, họ đã tạo ra một lý thuyết mới. Trọng tâm của lý
thuyết này là khái niệm về tính không chắc chắn, theo đó, ta
không thể đoán được một số kết quả. Einstein nhận thấy tính
không chắc chắn gây ra phiền toái. Lý trí mách bảo ông rằng
vũ trụ có thể dự đoán được. Ông ghét những điều không chắc
chắn. Ông không thể tin rằng Chúa Trời sẽ chơi trò xúc xắc
với vũ trụ. Ông dừng các khám phá của mình lại và đứng vào
đội ngũ những người thông minh bị rối bời trước những tri
thức thông thường.
CÁC VẤN ĐỀ BẤT KHẢ THI: GIÀNH CHIẾN THẮNG
KHI CHƠI CỜ CA-RÔ
Các vấn đề bất khả thi cũng giống như giành chiến thắng khi
chơi cờ ca-rô. Dường như giành chiến thắng là điều không thể.
Bạn có thể chơi đi chơi lại, vận dụng nhiều chiến thuật khác
nhau nhưng vẫn không thành công. Nhưng bạn có thể giành
chiến thắng khi chơi cờ ca-rô và giải quyết các vấn đề vô vọng
khác nếu bạn phá bỏ nguyên tắc.
Đi thêm lượt
Khi chơi cờ ca-rô, nếu được đi thêm lượt thì bạn sẽ giành
chiến thắng thật dễ dàng. Bạn có thể thốt lên: “Cái gì vậy?”,
“Bạn không thể làm điều đó!”. Tất nhiên, chơi như vậy là ăn
gian nhưng nó sẽ mang lại hiệu quả và giúp giải quyết vấn đề.
Bạn đứng trước lựa chọn hoặc phá bỏ nguyên tắc, hoặc chịu
thất bại.
Có thể bạn không muốn ăn gian khi chơi cờ ca-rô nhưng nếu
đó là một vấn đề quan trọng, khó khăn phải giải quyết thì bạn
nghĩ thế nào? Bạn sẽ phá bỏ nguyên tắc để tạo ra giải pháp hay
chịu thất bại? Tất nhiên, tôi không nói đến các vấn đề đạo đức
mà là các nguyên tắc trong đầu ra lệnh cho bạn phải giải quyết
vấn đề như thế nào.

Trên thực tế, không có nhiều người cân nhắc việc sử dụng
thêm lượt đi (chơi ăn gian), nhưng nó lại là một giải pháp tiết
kiệm thời gian. Chẳng hạn, sau một trận đánh trong cuộc Nội
chiến Mỹ, Robert E. Lee nói với các cộng sự rằng ông tin
tướng Grant sẽ chuyển quân tới Spotsylvania vì đó là lựa chọn
tốt nhất của ông ta. Lee lên kế hoạch điều quân đi đường tắt
tới địa điểm đó. Như vậy, đội quân của Lee đã “đi thêm một
lượt” và tới Spotsylvania trước quân của Grant.
“Đi thêm lượt” cũng thường được sử dụng trong kinh doanh.
Khi nhà sản xuất thuốc Tylenol biết đối thủ sản xuất thuốc
giảm đau Datril chuẩn bị tiến hành một đợt siêu giảm giá,
ngay lập tức họ tiến hành “đi thêm lượt.” Họ giảm giá sản
phẩm của mình xuống bằng giá mà Datril dự định quảng cáo
khiến thông tin giảm giá của Datril trở thành một quả bóng bị
xì hơi. Nhờ thế, Tylenol vẫn tiếp tục giữ vững thị phần của
mình.
Sử dụng tài sản của người khác
Có nhiều cách giành chiến thắng khi chơi cờ ca-rô cũng như
giải quyết các vấn đề bất khả thi. Không khó để có được ba ký
hiệu trên một hàng nếu bạn dùng một ký hiệu X với hai ký
hiệu O. Tại sao bạn phải tự giới hạn mình vào những ý tưởng
của riêng bạn?
Khi xây dựng kế hoạch cơ sở cho một cuộc tấn công của Nhật
Bản vào Trân Châu Cảng, Đô đốc Harry Yarnell thuộc Hải
quân Hoa Kỳ đã xác định các hướng tấn công tốt nhất cũng
như các chiến lược khả thi. Thậm chí, ông còn mô tả cách tấn
công với hai tàu sân bay (hàng không mẫu hạm) Mỹ năm
1932. Hải quân Hoàng gia Nhật Bản nhận ra giá trị của ý
tưởng này và biến kế hoạch của chính vị đô đốc Mỹ thành

cuộc không kích chống lại Hải quân Mỹ thành công. Họ không
bận tâm khi dùng kế hoạch tác chiến của người Mỹ. Nếu nó
được việc, hãy sử dụng nó và không cần quan tâm đến nguồn
gốc của nó. Vậy bạn sẽ sử dụng ý tưởng của ai để giải quyết
vấn đề?

Định nghĩa chiến thắng một cách linh hoạt
Bạn có thể giành chiến thắng khi chơi cờ ca-rô hoặc tìm ra lời
giải cho các vấn đề hóc búa nếu bạn định nghĩa chiến thắng
một cách linh hoạt. Cho phép mình có một chỗ lệch trong hàng
và bạn sẽ luôn giành chiến thắng. Đôi khi, điều kiện chúng ta
đặt ra cho việc giành chiến thắng quá chặt chẽ hoặc không phù
hợp. Khi Winston Churchill trở thành Bộ trưởng Bộ Nội vụ ở
tuổi 35, một số bạn bè của ông đã tự hỏi tại sao họ không
mong đợi được giữ những vị trí quan trọng từ khi còn trẻ.
Churchill chỉ cáu kỉnh: “Napoleon giành chiến thắng trận
Austerlitz khi bằng tuổi tôi.” Churchill không thể giành chiến
thắng khi đấu tranh với tham vọng của bản thân vì ông định
nghĩa về chiến thắng quá cao. Thay đổi định nghĩa về thành
công có thể mang lại lời giải cho một vấn đề.
Hợp tác
Có lẽ nguyên tắc đối thủ phải thua chính là trở ngại lớn nhất
cho cả hai người chơi trong việc giành chiến thắng. Hãy hợp
tác với đối thủ của bạn sao cho cả hai đều giành chiến thắng.
Một lần, tôi chứng kiến cảnh một tòa nhà bị cháy rụi. Người
chủ tòa nhà cảm thấy hài lòng và sở cảnh sát phòng cháy chữa
cháy cũng vậy. Người chủ cần phá bỏ tòa nhà trong khi sở
cảnh sát phòng cháy chữa cháy cần một nơi để luyện tập kỹ
năng cứu hỏa. Nhu cầu của cả hai bên đều được đáp ứng một
cách hoàn hảo.

Tất cả những giải pháp trên đều phá bỏ các quy tắc của cờ carô, cũng như Einstein đã phá bỏ các quy tắc vật lý. Nếu chỉ nỗ
lực không thôi thì bạn sẽ không thể giành chiến thắng trong cờ
ca-rô hay tìm ra lời giải cho các vấn đề hóc búa. Bạn phải phá
bỏ các nguyên tắc.
TƯ DUY THEO CÁCH CỦA EINSTEIN: PHÁ BỎ CÁC
NGUYÊN TẮC
“Con người cố gắng tự tạo ra một bức tranh thế giới đơn giản
và thông minh theo cách phù hợp với mình; sau đó, họ sẽ cố
gắng đổi vũ trụ của họ lấy vô số các trải nghiệm. Như vậy tức
là họ đã vượt qua nó.”
- ALBERT EINSTEIN Tư duy theo cách của Einstein mang lại hiệu quả vì trở ngại
lớn nhất khi giải quyết những vấn đề hóc búa chính là những
điều ở ngay trong đầu chúng ta. Rất khó phá bỏ nguyên tắc!
Điều này lý giải tại sao có nhiều người thông minh nhưng có ít
người được như Einstein. Bạn có thể phải phá bỏ một nguyên
tắc vốn được tôn sùng để giải quyết những vấn đề hóc búa của
mình. Henry Ford kiếm được bộn tiền nhờ sản xuất hàng loạt
xe ô tô tiện dụng dòng T, nhưng ông suýt mất trắng toàn bộ tài
sản vì chính nguyên tắc xe dòng T ấy. Ngày càng có nhiều đối
thủ cạnh tranh chào bán xe với nhiều chi tiết bổ sung và nhiều
lựa chọn hơn cho tầng lớp trung lưu. Henry đánh mất thị phần
khi vẫn sản xuất loại xe đen dòng T vì ông không dám phá bỏ
nguyên tắc của chính mình.
Nguyên tắc bạn cần phá bỏ có thể vượt qua tri thức thông
thường. Bạn và các đồng nghiệp có thể biết chắc bạn đang
mắc một lỗi lầm ngớ ngẩn, nhưng vượt qua tri thức thông
thường dường như là cách duy nhất để giải quyết vấn đề.
Einstein thừa nhận lỗi lầm lớn nhất của ông là đã chỉnh sửa
một số phương trình nhằm biến những tri thức về vũ trụ thành
tương hợp với tri thức thông thường của ông. Những phép tính
mách bảo ông rằng vũ trụ hoặc giãn nở, hoặc đàn hồi. Nhưng
ông cảm thấy vũ trụ phải ở trạng thái tĩnh – một cái liếc nhìn
lên bầu trời đêm sẽ khẳng định chân lý đó. Mãi về sau, khi các
nhà thiên văn học quan sát được sự giãn nỡ của vũ trụ, ông
mới cải chính điều này.

Bạn có thể giải quyết những vấn đề bất khả thi như Einstein đã
làm. Tất nhiên việc này không dễ nhưng bạn sẽ thấy vui khi
làm theo cách của Einstein. Phá bỏ các nguyên tắc sẽ mang lại
sự phấn chấn. Nếu bạn có thể học cách phá bỏ các nguyên tắc
đang cản trở bạn thì vũ trụ đã ở trong tầm tay bạn.

2. Tư duy như Einstein
“Chẳng có biểu hiện của sự điên rồ nào rõ ràng hơn việc làm
đi làm lại một việc và mong đợi kết quả sẽ khác đi.”
- ALBERT EINSTEIN BẠN CÓ THỂ TƯ DUY NHƯ EINSTEIN
Bạn có thể tư duy một cách đầy hình tượng, phá bỏ mọi tiền lệ
giống như Einstein. Ai cũng có quyền phá bỏ nguyên tắc.
Chúng ta thuộc chủng tộc những nhà sáng tạo. Con người
chậm chạp, mềm yếu thường bị coi là những sinh vật ít có khả
năng tồn tại nhất trong môi trường khắc nghiệt của thế giới.
Nhưng chúng ta có thể chiến thắng các sinh vật dữ tợn khác vì
chúng ta có thể phá bỏ nguyên tắc hay thay đổi chiến lược
ngay lập tức chứ không phải đợi đến thế hệ sau.
Trẻ em ban đầu là những nhà sáng tạo siêu đẳng. Do không có
bất kỳ chướng ngại nào ngăn trở nên các em có thể đưa ra các
giải pháp xuất sắc. Càng trưởng thành chúng ta càng cảm phục
những cách tư duy táo bạo. Cách mạng thật đáng ngưỡng mộ.
Người khởi xướng các xu thế được thần tượng hóa. Thật xấu
hổ nếu có một xu thế bị coi là không độc đáo, chán ngắt hay
máy móc. Chúng ta trân trọng các cơ hội phá bỏ nguyên tắc.
Nhưng nếu thay đổi, sáng tạo và đổi mới là những đặc trưng rõ
nét của con người thì tại sao chúng ta vẫn phạm phải những lỗi
tư duy theo lối mòn như vậy? Điều gì đã xảy ra với năng lực
thiên bẩm của chúng ta về phá bỏ các nguyên tắc?
Được đào tạo để tuân thủ các nguyên tắc
“Chỉ có một điều duy nhất gây trở ngại cho việc học của tôi là
nền giáo dục tôi tiếp nhận.”
- ALBERT EINSTEIN Sở dĩ khả năng phá bỏ nguyên tắc của chúng ta tàn lụi đi là vì
chúng ta được đào tạo để tuân thủ các nguyên tắc. Giáo dục,
hòa nhập xã hội và tiêu chuẩn hóa “vào hùa” với nhau để giữ
những quy tắc hành xử theo lối mòn thành thông lệ.

Einstein chưa bao giờ là một người dễ phục tùng. Chúng ta
thường nhớ đến hình ảnh của Einstein – vị giáo sư già điềm
đạm, nhưng Einstein – người tìm ra Thuyết Tương đối – lại là
người có vấn đề về thái độ. Hiếm khi ông tới lớp học, mà
thường thích vùi đầu trong phòng thí nghiệm. Cách học tập
độc lập đó khiến Einstein phải trả giá. Các giáo sư của ông rút
lại thư giới thiệu vốn sẽ đảm bảo cho ông một vị trí trong
trường đại học. Nhưng Einstein không mù quáng trong việc
tiếp thu những kiến thức đương thời. Đó chính là một lợi thế
rất lớn.
Sau khi ra trường, chúng ta tiếp tục học cách làm theo các quy
trình, ngả theo số đông và tôn trọng quyền lực. Thậm chí, ngay
cả các tổ chức cần phải cách tân cũng hạn chế những nếp suy
nghĩ mới. Nếu trong một cuộc họp có ai đó đưa ra một ý tưởng
“điên rồ” thì sẽ chẳng có ai nghĩ: “Chà, cách suy nghĩ độc đáo
này có thể dẫn tới một giải pháp mới lạ”. Thay vào đó, mọi
người còn trợn mắt tức giận rồi quay trở lại cuộc thảo luận.
Chúng ta được dạy cách học các quy tắc, tuân thủ và tôn thờ
các quy tắc đó.
Einstein đưa ra được những tư duy tốt nhất khi ông hoàn toàn
tách biệt với cộng đồng khoa học. Khi làm việc tại phòng sáng
chế, ông không bị ai can thiệp vào những nghiên cứu vật lý.
Không có một ủy ban chức vụ nào dọa dẫm ông. Và cũng
chẳng có vị trưởng khoa hay cục trưởng nào ngự trị trên các ý
tưởng “ngông cuồng” của ông. Ông không tham dự các hội
nghị để xem mọi người đang suy nghĩ thế nào. Einstein được
tự do sáng tạo các giải pháp tuyệt vời. Và ông đã làm được.
Tiền lệ ảnh hưởng rất lớn đến nếp suy nghĩ của chúng ta.
Chẳng hạn, đoàn tàu tiên tiến, hiện đại nhất nhưng vẫn chạy
trên đường ray có khoảng cách tiêu chuẩn cũ. Đường ray do
các kỹ sư người Anh thiết kế để sử dụng ở Anh lại trở thành
tiêu chuẩn ở Mỹ. Ban đầu, các kỹ sư người Anh thiết kế loại
đường ray tiêu chuẩn này theo kích thước quy định đối với
trục bánh xe của thiết bị chế tạo toa xe lúc đó. Như vậy mới
vừa với các con đường ở Anh. Chuyện đường ray xe lửa của
Anh bắt đầu giống như câu chuyện về những con đường La
Mã. Thoạt đầu, những chiếc chiến xa của La Mã tạo thành các
con đường ở La Mã. Trục của những chiếc chiến xa này được
thiết kế để vừa chỗ cho hai con ngựa kéo.

Một hệ thống vận tải hiện đại nhưng đã không thể thoát khỏi
vòng kiềm tỏa của kích thước chuẩn mực cho hai con ngựa
thời La Mã. Tương tự như vậy, tư duy của bạn bị định hình bởi
những nếp tư duy cũ kỹ đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Chúng ta
tiếp tục duy trì các cách tư duy theo lối mòn hàng thiên niên
kỷ mà không hề nhận ra cơ sở tồn tại của nguyên tắc đã biến
mất. Tồi tệ hơn, chúng ta còn trở thành các chuyên gia về
những nguyên tắc đó.
Chúng ta trở thành các chuyên gia
“Để trừng phạt tôi về thái độ khinh miệt quyền lực, số phận
biến tôi trở thành một thứ quyền lực.”
- ALBERT EINSTEIN Không ngạc nhiên khi nhận thấy rằng Einstein – người phá bỏ
các nguyên tắc vĩ đại cũng chính là một Einstein non nớt, chưa
có kinh nghiệm. Những người chưa có kinh nghiệm nuôi
dưỡng các đột phá có thể đoạt giải Nobel. Họ nhận giải thưởng
và được thừa nhận khi đã trở thành các chuyên gia nổi tiếng.
Tuy nhiên, họ đã phải ấp ủ ý tưởng từ khi còn non nớt, mới
vào nghề.
Người chưa có kinh nghiệm là những người phá vỡ nguyên tắc
tốt nhất. Thật dễ phá bỏ một nguyên tắc vừa được học. Người
chưa có kinh nghiệm biết các khái niệm, nhưng vẫn có thể bỏ
qua chúng. Điều này cũng giống việc học các phong tục tập
quán của một nền văn hóa khác. Một người nước ngoài có thể
học và làm theo một tục lệ nào đó, nhưng anh/chị ta vẫn có thể
vi phạm tục lệ mà không thấy băn khoăn gì vì nguyên tắc vẫn
chưa bắt rễ trong đầu óc họ. Trái lại, một người bản địa thậm
chí không dám nghĩ tới việc vi phạm phong tục vì nếp tư duy
đã trở thành thâm căn cố đế.
Tất cả chúng ta đều sẽ phát triển kiến thức chuyên sâu về một
lĩnh vực nào đó. Trong quá trình này, những người chưa có
kinh nghiệm mất dần tài năng phá bỏ các nguyên tắc. Các ý
tưởng trở thành những nguyên tắc bất khả xâm phạm. Chúng
ta sẽ không thể phá vỡ các nguyên tắc ấy cũng như chúng ta
không thể không tuân theo lực hấp dẫn được.
AI CŨNG CÓ THỂ TƯ DUY NHƯ EINSTEIN

“Toàn bộ thế giới khoa học chẳng là gì khác ngoài sự tinh lọc
của những tư duy thường ngày.”
- ALBERT EINSTEIN Ai cũng có thể tư duy như Einstein, bất chấp tuổi tác hay nền
giáo dục. Thậm chí, các chuyên gia có thể trở thành những nhà
cải cách danh tiếng. Kinh nghiệm giảng dạy trẻ câm điếc giúp
Alexander Graham Bell hiểu biết thấu đáo về giọng nói khi
ông bắt đầu nghiên cứu chế tạo điện thoại. Ngoài ra, ông còn
có một lợi thế khác: ông biết rất ít về thiết bị điện. Trong khi
mọi người tập trung cải tiến máy điện báo thì Bell mô phỏng
dây thanh. Sau này, khi điện thoại khiến ông trở nên giàu có,
ông chuyển sang những lĩnh vực mới mà ông lại có thể một
lần nữa phá bỏ các nguyên tắc. Ông chế tạo những chiếc diều
khổng lồ có thể đưa một người bay lên, chế tạo các thủy phi cơ
và cải tiến máy nghe nhạc. Ông không bao giờ để kiến thức
hay tuổi tác ngăn cản mình tiếp tục phát minh.
Thiếu chín chắn, không được giáo dục hay chưa có kinh
nghiệm đều không phải là vấn đề lớn. Những người non kinh
nghiệm liên tiếp gặt hái thành công trong khi có những người
kinh nghiệm đầy mình lại thất bại. Họ làm được điều đó vì họ
có một lợi thế lớn: họ chưa bị ảnh hưởng bởi nếp tư duy theo
lối mòn.
Tư duy theo cách của Einstein không phải là một quá trình
phức tạp. Tuy nhiên, quá trình này cũng không dễ dàng. Nó
giống như việc bạn viết bằng tay không thuận vậy. Bạn sẽ cảm
thấy là lạ khi dùng tay trái để viết tên bạn trong khi bạn thuận
tay phải và ngược lại. Bạn muốn quay trở lại cách thông
thường – cách thoải mái hơn – càng nhanh càng tốt. Tư duy
theo cách của Einstein cũng giống như vậy. Bạn phải coi việc
các ý tưởng sẽ bị lý trí thông thường cười nhạo là điều lố bịch.
Bạn sẽ phá bỏ được các nguyên tắc vốn được tôn sùng bấy lâu
nay, đả phá các tiền lệ được coi là bất khả xâm phạm và tư duy
theo những cách khác. Thật may mắn nếu bạn có tâm trạng tốt
thì điều này sẽ mang lại nhiều niềm vui. Cách tư duy “thuận cả
hai tay” của Einstein đã làm thay đổi thế giới này. Tư duy theo
kiểu Einsten có thể làm thay đổi cuộc đời bạn.
Tư duy theo cách của Einstein là một tập hợp các phương pháp
mô phỏng cách tiếp cận và giải quyết vấn đề của Einstein. Lối

tư duy này hỗ trợ việc xác định đúng vấn đề, phá bỏ các hình
mẫu, các nguyên tắc, nuôi dưỡng các ý tưởng sơ khai và thói
quen khác thuộc bản tính của Einstein.
TƯ DUY THEO CÁCH EINSTEIN
“...