Lời giới thiệu
Cuộc sống càng phát triển, càng sôi động bao nhiêu thì con
người càng bị cuốn vào vòng xoáy của nó mạnh bấy nhiêu. Và
trong vòng quay tất bật đó, chúng ta dễ dàng lãng quên hay bỏ
sót những giá trị tốt đẹp bên trong để chạy theo những điều mơ
tưởng bên ngoài. Chúng ta lãng quên trách nhiệm đối với gia
đình, tổ chức, xã hội, thậm chí ngay cả với bản thân mình.
Cũng có lúc chúng ta chợt nhận ra điều đó, nhưng rồi sợ phải
đối đầu với những khó khăn, ngăn trở, sợ phải thay đổi chính
mình mà chúng ta chấp nhận buông xuôi…
Chúng ta lần lữa, chần chừ và luôn tìm cách đùn đẩy cho
người khác mà không dám nhận trách nhiệm về mình để tìm
cách giải quyết. Chúng ta khoác lên mình chiếc áo “cầu an” và
tự nhủ rằng “Phải thế thôi, bây giờ ai cũng làm vậy cả…”.
Nhưng như vậy, vô tình chúng ta sẽ làm mất dần đi giá trị thực
sự của mình, chúng ta thoái lui trước những cơ hội để phát
triển bản thân một cách toàn diện và không phát huy được hết
những khả năng tiềm ẩn của mình.
QBQ(1)! - Tư duy thông minh là một công cụ giúp bạn
nhận diện giá trị thực sự của mình, dám nhìn thẳng vào trách
nhiệm của bản thân từ trong suy nghĩ để vạch ra những
phương hướng hành động thật thông minh. Bạn sẽ không còn
phải lo âu, bối rối hay hoang mang vì những câu hỏi không lời
giải đáp về những vướng mắc mà mình gặp phải trong công
việc và cuộc sống. Ngược lại, bạn sẽ tìm thấy những câu trả
lời ưng ý nhất từ chính những câu hỏi tích cực do tinh thần
QBQ mang lại. Bằng cách thực hành theo những gì QBQ
hướng dẫn, cuộc sống của bạn sẽ thay đổi ngày một tốt đẹp
hơn, và hiệu quả công việc của bạn sẽ ngày càng nâng cao.
Hãy trân trọng những gì bạn có và đừng quên điều này:
Trách nhiệm cá nhân chính là chìa khóa tháo gỡ mọi khó khăn,
rắc rối trong cuộc sống của mỗi chúng ta.
- First News

1. TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
Vào một ngày đẹp trời, tôi đến thị trấn Minneapolis và
dừng chân tại nhà hàng Rock Bottom để dùng bữa trưa. Do
đang vội nên tôi nhanh chóng chọn vài món ăn nhanh có sẵn
trên quầy. Vài phút sau, một cậu phục vụ trẻ khệ nệ bê một
khay đầy bát đĩa của thực khách đã dùng đi ngang qua, có lẽ
cậu ấy thấy trên bàn tôi chưa có món ăn nào nên dừng lại và
hỏi tôi:
_ Thưa ông, ông đã gọi được món chưa?
_ Chưa. Tôi muốn gọi món xà lách trộn và vài chiếc bánh
cuộn. - Tôi đáp.
_ Tôi sẽ mang lại cho ông, thưa ông. Ông muốn uống gì ạ?
_ Cho tôi một lon Coca Cola dành cho người ăn kiêng.
_ Ồ tôi xin lỗi, chúng tôi chỉ có Pepsi. Ông dùng tạm Pepsi
nhé?
_ À, không, cảm ơn. - Tôi mỉm cười đáp lại. - Cho tôi một
ly nước chanh vậy.
_ Có ngay thưa ông!
Rồi cậu ta tiếp tục đi. Tôi không phải đợi chờ lâu, ít phút
sau cậu ấy đã trở lại với món xà lách, bánh cuộn và ly nước
chanh trên tay. Sau khi cảm ơn cậu phục vụ trẻ, tôi bắt đầu
thưởng thức bữa trưa. Nhưng chỉ một thoáng sau bỗng có bàn
tay đặt lên bàn tôi một lon Coca ướp lạnh. Đó là loại Coca
dành cho người ăn kiêng.
_ Ồ, xin cảm ơn. - Tôi hết sức ngạc nhiên.
_ Không có chi, thưa ông. - Cậu phục vụ đáp lại với nụ
cười thân thiện.
_ Tôi cứ ngỡ ở đây không có bán Coca Cola?
_ Đúng, thưa ông, chúng tôi không bán Coca Cola.
_ Vậy anh lấy lon nước này từ đâu?
_ Thưa, từ tiệm tạp hóa ở góc phố.

Quả thật, cậu phục vụ đã làm tôi hết sức ngạc nhiên vì
phong cách phục vụ khách hàng tận tụy vượt xa các nhân viên
khác mà tôi đã từng gặp từ trước đến giờ. Cậu ta đã tạo cho tôi
một cảm giác rất hài lòng, tôi liền hỏi cậu ấy với vẻ đầy cảm
kích:
_ Tôi thấy công việc của anh cũng hết sức bận rộn, vậy làm
sao anh có thể đi mua nước về nhanh đến vậy?
Anh phục vụ nở một nụ cười và trả lời trước sự ngỡ ngàng
của tôi:
_ Tôi không đi mua nước cho ông, tôi nhờ người quản lý
của tôi mua hộ.
Thật là điều khó tưởng tượng! Làm sao một anh phục vụ
lại có thể yêu cầu sếp của mình làm điều đó? Đó là sự trao
quyền hay còn điều gì khác nữa? Chắc hẳn trong mỗi chúng ta
ai cũng thích thú khi tưởng tượng ra cảnh mình trực tiếp đến
gặp sếp và nói: “Đi mua giúp tôi một lon Coca dành cho người
ăn kiêng”.
Giả sử bản thân bạn ở vào hoàn cảnh đó thì bạn sẽ xử lý
tình huống ấy như thế nào? Lúc ấy đang là giờ cao điểm của
bữa trưa và người phục vụ đang rất bận rộn với vô số việc phải
làm, nhưng anh ta vẫn cố gắng tiếp nhận các nhu cầu của từng
thực khách, mặc dù thật ra trong trường hợp ấy anh cũng
không nhất thiết phải để tâm vì nó nằm ngoài thực đơn của
nhà hàng. Nhưng anh đã chọn cách thực hiện tất cả những điều
anh có thể làm. Anh tận tình và cố gắng hết khả năng để làm
thực khách hài lòng. Đó không đơn thuần chỉ là tinh thần trách
nhiệm mà còn là thái độ tích cực đối với nghề nghiệp, công
việc, trong khi với nhiều nhân viên có thể họ sẽ nghĩ khác,
như:
_ Tại sao tôi lại phải làm tất cả mọi việc ở đây?
_ Ai chịu trách nhiệm đảm đương công việc ở khu vực này
thay tôi?
_ Khi nào thì quản lý sẽ cung cấp thêm sản phẩm cho
chúng tôi?
_ Khi nào mới chấm dứt tình trạng thiếu nhân lực để chúng
tôi không phải làm việc quá tải?

_ Tại sao khách hàng không chịu đọc kỹ thực đơn có
những gì trước khi gọi?
Cũng dễ hiểu khi phần lớn chúng ta đều dễ dàng sa vào
những suy nghĩ như vậy, đặc biệt là những khi chúng ta đang
chịu áp lực hay mang tâm trạng buồn bực. Nhưng đây thật sự
là những câu hỏi ngớ ngẩn vì chúng chẳng giúp giải quyết
được gì. Thậm chí nó còn mang tính tiêu cực rõ ràng: Âín
đằng sau những câu hỏi ấy là một đòi hỏi có một ai đó hoặc
điều gì đó phải chịu trách nhiệm cho các rắc rối hay những
tình huống khó khăn phát sinh. Đó là hình thức thoái lui, lẩn
tránh trách nhiệm bản thân được ngụy trang mà thôi.
Đáng tiếc, các câu hỏi này luôn là những ý nghĩ đầu tiên
xuất hiện trong đầu khi chúng ta rơi vào tâm trạng không vui
hay buộc phải đối mặt với thử thách. Thường khi gặp khó
khăn, khi phải chịu trách nhiệm về một điều gì đó thì phản ứng
đầu tiên của chúng ta là theo hướng tự bảo vệ mình bằng
những câu hỏi xem ai sẽ là người chịu lỗi vì những vấn đề mà
ta đang gặp phải. Đó là một khuynh hướng tiêu cực. Vào
khoảnh khắc những câu hỏi trên xuất hiện trong đầu, chúng ta
có một sự chọn lựa: một là chấp nhận chúng như tấm khiên
bảo vệ mình, hoặc là chọn cho mình những câu hỏi tích cực
hơn - chẳng hạn như: “Tôi có thể làm gì khác nữa?” hay “Tôi
có thể làm gì để hỗ trợ cho đồng nghiệp của tôi?”.
Hãy có những chọn lựa tốt hơn bằng cách đặt ra những
câu hỏi tích cực.
Đó chính là những gì cậu phục vụ bàn đã làm. Cậu ấy
không bỏ qua nhu cầu của khách hàng hay quy đổ trách nhiệm
cho người khác, mà thay vào đó, trong khoảnh khắc đó, cậu đã
cố gắng làm những gì có thể để thực khách hài lòng nhất. Có
thể cậu ấy cũng đã tự đặt cho mình những câu hỏi đầy trách
nhiệm: “Trong tình huống này tôi nên làm gì? Làm thế nào
để làm hài lòng khách?”. Những chọn lựa cho câu trả lời ấy
đã tạo nên sự khác biệt rất rõ giữa cậu và các nhân viên khác.
Hôm đó khi rời nhà hàng, tôi đã thưởng cho chàng trai trẻ
ấy một khoản tiền để bày tỏ sự hài lòng vì cung cách phục vụ
tận tụy của cậu. Tôi nghĩ bất kỳ ai khác cũng sẽ làm như tôi.
Vài tháng sau, tôi có dịp tôi trở lại nhà hàng ấy và hỏi thăm về
người phục vụ mà tôi từng có ấn tượng rất tốt, nhưng tôi

không gặp cậu. Hỏi những nhân viên ở đấy thì được biết cậu
đã không còn làm phục vụ ở đây nữa.
Niềm hân hoan trong tôi lập tức tan biến, tôi cảm thấy thật
ngỡ ngàng. Trước vẻ ngạc nhiên của tôi, người phục vụ nhìn
tôi và dè dặt hỏi:
_Thưa ông, tôi có thể giúp gì cho ông?
Quả thực tôi không thể tin rằng nhà hàng đã để người nhân
viên tốt nhất của mình ra đi. Tôi cũng muốn biết nguyên do
của sự ra đi đột ngột đó, nên gặng hỏi cô phục vụ:
_ Sao anh ấy lại bỏ việc ở đây?
_ Ồ không thưa ông, Jacob đã được thăng chức quản lý rồi.
Thì ra là vậy. Tôi đã cảm thấy hết sức vui mừng khi nghe
câu nói ấy. Cậu phục vụ trẻ tuổi hoàn toàn xứng đáng được
thăng tiến. Chính cách suy nghĩ của cậu ấy về trách nhiệm cá
nhân đã mang lại thành quả đó. Tuy nhiên, ngoài sự thăng tiến
thì chiến thắng vẻ vang hơn cả trong thành công của cậu ấy
chính là cách cậu cảm nhận về trách nhiệm bản thân để có
những chọn lựa đúng đắn.

2. CHỌN LỰA ĐÚNG ĐẮN
Chẳng bao lâu sau khi tôi chuyển đến Denver, tôi đã khám
phá thêm một điều mà khi sống ở những vùng khác tôi chưa
từng biết đến, đó là loài thực vật gai hoa vàng(2).
Mỗi khi nhìn vào những chiếc gai nhọn hoắt của những
dây cỏ này tôi lại tự hỏi, nếu chúng rụng xuống đất và chĩa
thẳng vào giày hay bánh xe của mình thì điều tồi tệ gì sẽ xảy
ra? Một ngày của bạn có thể đi tong vì những chiếc gai tai
quái ấy.
Thế nhưng nếu bạn sống lâu ở vùng đất miền Tây này thì
bạn cũng sẽ quen dần với những trục trặc kiểu ấy. Nếu lốp xe
của bạn bị hư do những chiếc “sừng dê” ấy gây ra, bạn sẽ
chẳng ngạc nhiên mấy hay mất công phàn nàn gì mà sẽ nhanh
chóng thay một vỏ xe khác và vù đi.
Mỗi ngày của chúng ta như một chặng đường ngắn trong
suốt hành trình cuộc đời, ở đó có vô số những chọn lựa mà
chúng ta phải thực hiện để tiếp tục tiến về phía trước. Chúng ta
đã và đang chọn lựa những gì? Điều quan trọng không phải là
bạn chọn cách hành động như thế nào, mà là suy nghĩ kế tiếp
của bạn ra sao. Nếu vẫn giữ cho mình những suy nghĩ sai lầm,
tiêu cực, chúng ta sẽ luôn tìm cách đổ lỗi, phàn nàn với người
khác thậm chí với cả bản thân mình, từ đó dẫn đến việc trì
hoãn hành động mà lẽ ra chúng ta đã thực hiện để giải quyết
vấn đề. Nhưng với cách suy nghĩ tích cực, đúng đắn, chúng ta
sẽ hài lòng hơn với cuộc sống, biết cách chấp nhận và hành
động theo hướng ngày một tốt đẹp hơn.
Tuy nhiên, đôi khi mọi người vẫn nghĩ rằng họ không có
sự lựa chọn nào khác và thường tự bào chữa cho mình bằng
những câu đại loại như: “Tôi phải… “, “Tôi không thể… “.
Nhưng sự thật là chúng ta luôn có quyền lựa chọn những suy
nghĩ cho mình. Luôn luôn là như thế. Ngay cả khi quyết định
không chọn lựa gì cả - thì đó cũng là một sự lựa chọn của
chúng ta. Nhận thức được điều này và chịu trách nhiệm cho
những lựa chọn của chính mình là một bước tiến dài để tạo
nên những điều kỳ diệu trong cuộc sống.

Bạn muốn tránh các phiền toái và làm được những việc lớn
lao hơn?
Hãy có những lựa chọn đúng đắn!

3. QBQ! ẨN Ý SAU CÁC CÂU HỎI
Như các bạn đã thấy, cuộc sống còn biết bao điều đòi hỏi
chúng ta phải lựa chọn cách xử lý sao cho khéo léo và thông
minh để thu được kết quả tốt nhất. Nhưng điều quan trọng mà
chúng ta cần phải nhớ đó là đừng bao giờ quên đi trách nhiệm
cá nhân của mình trong cuộc sống. Đó không chỉ là hình thức
tư duy thông minh mà còn là một công cụ hữu ích hỗ trợ
chúng ta trong mọi hoàn cảnh.
Chương trình thực hành trách nhiệm cá nhân này được xây
dựng dựa trên quan sát thực tiễn về cách phản ứng của nhiều
người khi gặp phải những chướng ngại, từ đơn giản đến phức
tạp. Và kết quả thu được thật bất ngờ: đa phần những phản
ứng đầu tiên của chúng ta thường là tiêu cực và gợi lên trong
tâm trí những câu hỏi thiếu sáng suốt. Tuy nhiên trong những
thời khắc quyết định ấy, nếu chúng ta biết cách suy xét chín
chắn các câu hỏi của mình thì chắc hẳn giải pháp cũng đến với
chúng ta một cách dễ dàng và nhanh chóng.
Một trong những nguyên tắc đó là “Câu trả lời nằm trong
chính câu hỏi” với mục đích chuyển tải một sự thật: Nếu
chúng ta đưa ra câu hỏi tích cực thì câu trả lời cũng sẽ tích
cực. Nhưng làm thế nào để đưa ra một câu hỏi tích cực trong
một tình huống không mấy thuận lợi?
Sau đây là những hướng dẫn căn bản giúp bạn nắm được
nguyên tắc chung của quá trình thực hành QBQ một cách hiệu
quả trước khi tìm hiểu chi tiết hơn về quá trình này.
Khi đứng trước những trở ngại:
1. Hãy bắt đầu bằng câu hỏi: “điều gì?” hay “bằng cách
nào?” (thay vì hỏi “tại sao?”, “khi nào?” hoặc “ai sẽ làm?”).
2. Hãy đưa ra những câu hỏi hàm chứa đại từ nhân xưng là
“tôi” (không phải “họ”, “những việc ấy”, “chúng tôi” hoặc
“bạn”).
3. Tập trung vào hành động.
Phương pháp này có nhiều cách nhìn nhận khác nhau.
Trong các chương tiếp theo, chúng ta sẽ khám phá các khía

cạnh đó và xem xét tầm ảnh hưởng của phương pháp QBQ khi
được áp dụng vào cuộc sống của chúng ta.

4. ĐỪNG HỎI “TẠI SAO?”
Bạn đã từng nghe hay đã từng thốt ra các câu hỏi như thế
này bao giờ chưa:
_ Tại sao anh ta không làm việc chăm chỉ hơn?
_ Tại sao điều này lại xảy ra với tôi?
_ Tại sao họ lại cản trở công việc của tôi?
Hãy thật lòng nói ra cảm giác của bạn lúc đó. Bạn cảm
thấy thoải mái như trút được mối ưu phiền, tìm ra phương cách
giải quyết vấn đề của mình hay chỉ càng cảm thấy bế tắc hơn?
Những câu hỏi với ý phàn nàn, than trách như thế không phải
là những lời giải đáp hợp lý, chúng tạo cho ta cảm giác bị dồn
ép như một nạn nhân đang tìm kiếm sự cảm thông từ người
khác. Tuy nhiên, những câu hỏi “tại sao” như thế lại là những
câu mà chúng ta thường hay đặt ra nhất.
Bất kỳ ai cũng có thể rơi vào cái bẫy của những câu hỏi
“tại sao” này. Có lần trong cuộc trò chuyện ngắn với người
quản lý một siêu thị nhỏ, tôi hỏi anh ta: “Anh có bao nhiêu
nhân viên?”. Anh ta đáp: “Khoảng sáu người”. Và sau đó như
muốn trút ưu phiền, anh ta tuôn ra một tràng những nhận xét
về nhân viên của mình dưới hình thức những câu hỏi tỏ vẻ
không được hài lòng: “Tại sao tôi không thể tìm được những
nhân viên có năng lực và có trách nhiệm hơn với công việc?”,
“Tại sao thế hệ trẻ bây giờ không chịu làm việc một cách
nghiêm túc?”, “Tại sao chúng tôi không nhận được sự hướng
dẫn của vị quản lý cấp cao nào?”… Qua đó, chúng ta có thể
xem anh chàng quản lý này như một điển hình của những
người có năng lực yếu kém. Một khi còn tự đặt ra những câu
hỏi như vậy thì anh ta còn bế tắc trong việc tìm lời giải đáp
thỏa đáng nhất, và đó là đại diện của mẫu người có suy nghĩ
tiêu cực xuất hiện đầy dẫy trong xã hội ngày nay.
Theo kinh nghiệm thực tế của mình, tôi nhận thấy rằng
những suy nghĩ tiêu cực xuất hiện hầu khắp ở mọi người, bất
kể họ là ai, làm nghề gì, có vị thế ra sao trong xã hội, sống
sung túc hay thiếu thốn… Đó thực sự như một căn bệnh chung
của toàn xã hội.

Tôi vừa nhận được e-mail của một quý ông thổ lộ rằng
trong suốt 10 năm phục vụ trong quân ngũ, mỗi khi có quân
nhân nào vi phạm kỷ luật thì câu nói duy nhất được chấp nhận
sẽ là: “Không biện minh, thưa ngài!”. Ông đã chấp nhận, tin
tưởng và sống với điều đó.
Sau thời gian tại ngũ, ông trở về và làm việc cho một công
ty lớn trong ngành thực phẩm với vai trò quản lý. Tuy nhiên,
ông đã không đảm trách tốt công việc như cấp trên mong đợi
và ngay chính bản thân ông cũng không hài lòng về năng lực
của mình. Ông thường đặt ra những câu hỏi đầy bức xúc với
cấp trên của mình:
Vì sao ông không cho tôi thêm thời gian? Vì sao ông
không chỉ dạy tôi nhiều hơn?
_ Vì sao chúng ta không sản xuất thêm nhiều sản phẩm
mới?
_ Vì sao các chiêu thức tiếp thị không hỗ trợ chúng ta hơn
nữa?
Và ông đã kết thúc e-mail của mình bằng dòng chữ: “Tôi
đã nhận ra điều này khi học chương trình QBQ, rằng từ chiến
trường đến thương trường, chỉ trong vài năm ngắn ngủi, tôi lại
trở thành người mà tôi ghét nhất: nạn nhân”. Nếu người đàn
ông này, sau mười năm sống và thực hành với triết lý “Không
biện minh” lại sa vào những suy nghĩ như vậy thì không có gì
phải băn khoăn khi tất cả chúng ta phải luôn cẩn trọng để
không rơi vào hoàn cảnh tương tự trong suốt cuộc đời mình.
Ngay cả những người mà chúng ta ngỡ là đã đủ đầy, thành
đạt và thuộc tầng lớp trí thức trong xã hội cũng đôi lúc vướng
phải lối suy nghĩ tiêu cực. Vì vậy chúng ta hãy đừng thờ ơ với
căn bệnh chung này của xã hội vì từng cá nhân chúng ta đang
hình thành nên xã hội ấy, trong đó có cả bạn và tôi. Cách tốt
nhất chúng ta có thể làm được là loại bỏ dần thói quen suy
nghĩ tiêu cực trong bản thân mỗi chúng ta.
Hãy tập cho mình những câu hỏi: “Điều gì/Cái gì?”, “Làm
cách nào?” rồi tìm lời giải đáp cho nó, thay vì nói “Tại sao?”,
“Khi nào?” hoặc “Ai?”. Bạn hãy thay thế 3 câu hỏi “tại sao”
ở đầu chương bằng 3 câu hỏi sau và xem có biến chuyển mới
nào diễn ra không nhé:

_ Làm thế nào để hôm nay tôi làm việc tốt hơn?
_ Tôi có thể làm gì để cải thiện tình hình?
_ Bằng cách nào tôi có thể hợp tác với mọi người trong
công việc?

5. STRESS!
Một số người, sau khi trải qua thời gian căng thẳng, cho
rằng chính những mối quan hệ và những sự kiện xảy ra trong
cuộc sống hằng ngày đã khiến họ lâm vào tình trạng mất kiểm
soát, mỏi mệt, chẳng hạn như những vấn đề trong quan hệ với
cấp trên, đồng nghiệp, khách hàng, hay các vấn đề tự nhiên, xã
hội như tình trạng giao thông, thời tiết, thị trường… Nhưng họ
đã sai.
Stress là một sự chọn lựa. Nếu bạn phải khổ sở vì stress thì
đó là vì bạn đã chọn lấy điều đó! Đúng là phải thừa nhận rằng
có rất nhiều điều không như mong muốn xảy ra trong cuộc
sống: kinh tế trì trệ, những cạnh tranh một mất một còn trong
kinh doanh, sự tuột dốc của thị trường chứng khoán, tình trạng
thất nghiệp, sự bất tuân của thuộc cấp, bất hòa trong hôn nhân,
công việc đình đốn, vuột mất một dự án kinh doanh béo bở,
thất thoát nhân tài trong công ty… Nhưng, bạn hoàn toàn có
thể chọn thái độ để đối diện với chúng. Nếu bạn chọn cách lo
lắng, giận dữ hay im lặng để che giấu cảm xúc, hệ quả tất yếu
sẽ là stress. Nên nhớ rằng mỗi người trong chúng ta có quyền
chọn lựa cách phản ứng khác nhau trong cùng một hoàn cảnh.
Và stress chính là một sự chọn lựa.
Trước khó khăn, nếu chúng ta chọn cách tự dằn vặt bản
thân bằng câu hỏi “Tại sao điều này xảy ra với tôi?” thì nghĩa
là chúng ta đã tự tạo cho mình cảm giác bất lực. Điều này sẽ
khiến ta cảm thấy mình là nạn nhân của hoàn cảnh, và rồi căng
thẳng, oán trách, giận dữ. Ngay cả khi ta thật sự là nạn nhân
của một biến cố nào đó thì cách đặt vấn đề như vậy cũng
chẳng mang lại bất kỳ lời giải đáp thỏa đáng nào, mà chỉ làm
cho suy nghĩ của chúng ta tiêu cực hơn. Hãy ghi nhớ điều này!

6. BÌNH TĨNH TRƯỚC MỌI HOÀN
CẢNH
Khi Stacey tròn 12 tuổi, cô đã cùng cha mình - một phi
công, dạo chơi trên chiếc phản lực một động cơ Cessna. Chỉ ít
phút sau khi máy bay cất cánh và bay được khoảng hơn một
dặm ngoài hồ Michigan thì niềm vui được khám phá cảnh vật
từ trên cao của cô con gái nhỏ bỗng nhiên bị gián đoạn. Động
cơ bị trục trặc.
Cha của Stacey quay sang con gái, bình thản nói: “Con
yêu, động cơ ngưng hoạt động rồi. Ba sẽ lái máy bay theo một
cách khác”.
Hơn ai hết, cha của Stacey hiểu rằng ông cần xử lý ngay
tình huống xấu trước mắt, nếu không thì tính mạng của con gái
ông và ông sẽ bị đe dọa.
Để khởi động lại, họ cần thêm sức gió. Cha Stacey bảo
rằng ông cần điều chỉnh lại hệ thống điều khiển trong khi cho
máy bay lộn vòng xuống. (Nghĩa là cho máy bay lao thẳng
xuống hồ Michigan để lấy đà tác động vào động cơ). Nếu
thành công thì không phải nói, nhưng nếu thất bại thì có lẽ cả
máy bay sẽ đâm vào làn nước giá lạnh. Cô bé Stacey dường
như cũng hiểu được chuyện gì đang xảy ra và cô gật đầu ủng
hộ kế hoạch của cha mình.
Cha Stacey bắt đầu giảm độ cao và cố gắng giữ cho máy
bay thăng bằng khi lao xuống rồi bấm nút khởi động, nhưng
động cơ vẫn im lìm. Khi máy bay đã gần sát mặt nước, cha
của cô lại bảo: “Stacey, chúng ta thử lại lần nữa nhé. Con bám
chặt vào!”. Họ chao máy bay lần nữa và khi máy bay đạt được
tốc độ cần thiết, ngay lập tức cha cô nhấn nút khởi động động
cơ. Ban đầu chỉ là những tiếng nổ khô khốc rời rạc nhưng sau
đó là những tiếng vo vo đều tai. Động cơ đã hoạt động trở lại,
đưa hai cha con thoát khỏi tình trạng thảm khốc.
Hai mươi phút sau, cha con Stacey đã hạ cánh an toàn. Lúc
này, người cha can đảm và rắn rỏi như rặng núi Gibraltar quay
sang cô con gái yêu 12 tuổi của mình và nói: “Con yêu, con
thấy không, chúng ta có thể làm được mọi việc!”.

Tôi rất thích câu chuyện này. Nó không chỉ là một câu
chuyện đầy kịch tính, mà thông qua đó, nó còn dạy tôi cách
đối mặt với những khó khăn bất ngờ. Khi đối diện với tình
huống xấu, cha của Stacey đã có phản ứng kịp thời để giải
quyết vấn đề một cách bình tĩnh. Ngược lại, nếu ông chần chừ
hay hốt hoảng, thay vì hành động ngay, ông lại dành thời gian
để lo lắng hay than vãn với những suy nghĩ như: “Ôi, tôi chưa
gặp phải chuyện này bao giờ!” hay đặt ra những câu hỏi tiêu
cực như: “Tại sao tôi phải đối mặt với những việc tồi tệ thế
này?” thì có lẽ hai cha con ông đã có một kết cục rất khác.
Còn bạn, bạn có phải đối mặt với những thay đổi bất lợi
đến với mình không? Gần đây, bạn có gặp trục trặc nào trong
cuộc sống hay công việc không? Nếu có, hãy đặt ra cho mình
những câu hỏi tích cực để giải quyết vấn đề. Và câu hỏi tốt
nhất bạn cần đặt ra trong mọi tình huống là: “Làm thế nào để
tôi thích nghi với sự thay đổi không ngừng của thế giới?”.

7. CẢI THIỆN MỐI QUAN HỆ VỚI
NGƯỜI KHÁC
Tôi đã từng tiếp xúc với rất nhiều người, đặc biệt là với
những nhà quản lý, nhân viên văn phòng và đội ngũ công nhân
trong các xưởng sản xuất, có một điều luôn lặp đi lặp lại hết
lần này đến lần khác đó là mỗi khi tôi hỏi: “Bạn thường gặp
phải vấn đề gì trong quan hệ với đồng nghiệp?” thì nhìn
chung các câu trả lời thường na ná nhau. Từ nhà quản lý đến
công nhân, ai cũng than trách những câu như: “Tại sao không
ai hiểu tôi?”, “Tại sao tôi cảm thấy khó khăn trong việc giao
tiếp với mọi người?”.
Thật sự, thông qua giao tiếp chúng ta không chỉ được thấu
hiểu mà còn có thể thấu hiểu người khác. Giao tiếp là một chìa
khóa rất quan trọng để con người mở ra các mối quan hệ,
trong cuộc sống cũng như trong công việc. Nhưng đôi khi
chính chúng ta đã tự làm mất chiếc chìa khóa của mình, rồi
quẩn quanh mãi với những câu hỏi “tại sao” không có lời đáp.
Vì vậy, câu hỏi cần phải đặt ra trong trường hợp này là: “Tôi
cần làm gì để người khác hiểu rõ về tôi?” và “Làm cách nào
tôi có thể hiểu rõ bạn hơn?”. Tìm kiếm câu trả lời cho hai câu
hỏi ấy cũng chính là tìm lại mối dây liên lạc giữa chúng ta với
mọi người. Đó mới là điều cần thiết và hữu ích.

8. ĐỪNG HỎI “KHI NÀO?”
- Khi nào họ sẽ quan tâm đến vấn đề này?
- Khi nào khách hàng sẽ gọi lại cho tôi?
- Khi nào chúng ta có đầy đủ thông tin cần thiết để sớm
đưa ra quyết định?
Khi chúng ta hỏi “khi nào?”, tức là chúng ta không có sự
chọn lựa nào ngoài việc chờ đợi và trì hoãn mọi hành động
đến một thời điểm khác. Những câu hỏi khởi đầu bằng từ “khi
nào” thường dẫn đến sự trì hoãn, lãng phí thời gian.
Tôi tin rằng không ai trong chúng ta cố tình trì hoãn cuộc
sống của mình, kể cả những kẻ lười biếng nhất. Chẳng ai khởi
đầu một ngày bằng cách rời khỏi giường và tự nhủ: “Hôm nay
tôi sẽ trì hoãn mọi việc”, nhưng sự trì hoãn là một vấn đề có
thật và đang âm thầm diễn ra mỗi ngày. Chúng ta thường dời
lại một điều gì đó một chút, một chút nữa, rồi thêm một chút
nữa, trước khi nhận ra rằng những việc bị tồn đọng quá lâu đã
trở thành một vấn đề nghiêm trọng.
Sự trì hoãn không chỉ diễn ra trong cuộc sống của từng cá
nhân, mà đó còn là vấn đề của nhiều tập thể, tổ chức. Khi đó,
không những chúng ta làm mất đi thời gian của chính mình mà
còn gây ảnh hưởng xấu đến năng suất lao động cũng như tiến
độ chung của mọi người. Khi công việc bị tồn đọng chồng
chất, chúng ta bắt đầu cảm thấy quá tải và đánh mất niềm vui
trong công việc. Tiếp sau đó chắc chắn là stress.
Có một câu nói mà tôi rất thích là: “Những hoạch định lâu
dài mang tầm chiến lược là những công cụ tuyệt vời nhưng
chúng ta cần phải hoàn tất một điều gì đó trước giờ ăn trưa!”.
Vậy, vì sao chúng ta lại trì hoãn? Tôi chắc rằng chúng ta có
thể viện ra vô số lý do, nhưng thành thật mà nói, tôi muốn bàn
về giải pháp hơn là nguyên nhân. Và giải pháp duy nhất là:
ngưng đặt ra những câu hỏi bắt đầu bằng từ “khi nào”. Thay
vào đó chúng ta hãy đặt những câu hỏi như:
Trong lúc này, tôi cần đưa ra giải pháp gì?

Làm cách nào tôi có thể tiếp cận khách hàng một cách
sáng tạo hơn?
Tôi cần làm gì để nắm rõ tình hình và đưa ra quyết định
nhanh chóng, chính xác?
Câu trả lời sẽ nằm ngay trong câu hỏi của bạn!

9. ĐỪNG TRÌ HOÃN BẤT CỨ ĐIỀU GÌ,
DÙ ĐÓ LÀ VIỆC NHỎ
Tôi có một chiếc bàn khá rộng nhưng lâu ngày không sử
dụng đến nên quyết định tặng cho một người bạn. Khi anh ấy
đến chở chiếc bàn, nhìn thấy tấm kính phủ trên mặt bàn dày
tới 10 mm, anh đã tháo ra để lại cho tôi vì nó quá nặng và
không tiện vận chuyển đường xa. Tôi tiện tay dựng nó dựa vào
bức tường ngay trong gara xe.
Trước khi tạm biệt, bạn tôi đã không quên dặn dò: “Tốt
hơn hết là anh nên cất tấm kính vào nơi an toàn”. Dù đã đáp
là “Tôi sẽ làm” nhưng tôi lại nhủ thầm: “Mình sẽ làm việc này
sau”. Tôi cứ để đó và bận rộn với việc xén cỏ ngoài vườn, sơn
lại hàng rào và hàng tá công việc khác dù mỗi lần đi ngang
qua tấm kính, tôi đều tự dặn lòng rằng tôi nên dời nó đi trước
khi nó ngã ập xuống. Nhưng rồi tấm kính vẫn nằm đó với ý
nghĩ “Mình sẽ làm sau” trong tôi.
Vợ tôi một lần nhìn thấy tấm kính cũng đã lo lắng: “Em
ngỡ là anh đã cất tấm kính này vào kho rồi chứ?”. Nhưng
cũng như bao lần khác tự hứa với mình, tôi bảo với cô ấy là tôi
sẽ di chuyển nó sau.
Một hôm, cả nhà tôi ra ngoài ăn tối, lúc trở về nhà tôi chợt
nhìn thấy chiếc kéo nhỏ tỉa cây đang nằm dưới thảm chùi chân
gần vòi phun nước. Tôi thuận miệng bảo Mike, cậu con trai
nhỏ chín tuổi của tôi: “Con giúp ba đem cất chiếc kéo này vào
gara nhé?”. Mike thường ngày vốn rất thích vào gara; được
tôi cho phép, cu cậu chạy đi ngay.
Đó hẳn sẽ là một tối thứ bảy tĩnh lặng và êm đềm như mọi
tối thứ bảy khác, nếu không có âm thanh loảng xoảng khủng
khiếp như có hàng đống chén dĩa bị đập vỡ trong gara.
Khi nghe âm thanh đó, tôi biết ngay điều gì đã xảy ra và
hốt hoảng chạy thẳng vào gara tìm con. Trời ơi, con tôi đang
nằm trên sàn với xung quanh là những mảnh thủy tinh nhọn
chết người! Cu cậu khóc ngất trong tay tôi vì sợ hãi khi tôi vừa
chạy vừa bồng con ra hiên nhà. Tôi ôm con trong lòng, kiểm
tra xem nó có bị thương không mà lòng run lên vì lo sợ điều

xấu nhất có thể xảy ra. Nhưng chúng tôi đã vô cùng may mắn
vì con tôi không bị vết thương nào nguy hiểm. Nếu không, có
lẽ tôi sẽ phải hối hận suốt đời.
Tai nạn này đã cảnh tỉnh tôi rất nhiều. Thật ra tôi chỉ cần
vài phút để cất tấm kính đi nhưng tôi đã trì hoãn. Từ lần đó, tôi
thật sự thấm thía câu nói: “Hãy xử lý những việc nhỏ khi
chúng còn là việc nhỏ!”.

10. ĐỪNG CHỜ ĐỢI NHỮNG ĐIỀU
KIỆN LÝ TƯỞNG
Luôn có những ngăn trở, những mặt hạn chế trong mọi
việc chúng ta làm; và khi phải đối mặt với những khó khăn ấy,
chúng ta lại ước ao có được những công cụ mới, những quy
trình cải tiến, thêm nhân lực và thêm ngân sách… Tuy nhiên
khi xét thật kỹ vấn đề thì ta thấy rằng, những khó khăn đó
không phải do sự thiếu hụt nguồn lực hỗ trợ mà là do trước đó
chúng ta đã chần chừ, không biết cách tận dụng và bố trí
nguồn lực một cách hợp lý. Chúng ta đã tạo ra một tổ chức với
những cá nhân trì trệ, không quyết đoán khi đưa ra quyết định,
luôn ở trạng thái thụ động chờ đợi có đầy đủ mọi điều kiện
thuận lợi rồi mới đưa ra giải pháp. Họ không nhận ra rằng, thật
ra, việc xúc tiến công việc với tất cả những thông tin có được
sẽ giúp chúng ta đạt được nhiều thành công hơn mong đợi.
Hãy lắng nghe lời khuyên của Deb Webber, nhân viên công ty
bảo hiểm State Farm: “Mỗi khi tôi cố gắng thực hiện mọi việc
với nguồn thông tin và nguồn lực sẵn có, tôi luôn tìm ra được
nhiều phương pháp mới hơn để giải quyết vấn đề”.
Trông chờ vào những thứ không nằm trong tầm tay chỉ làm
tiêu tốn thời gian cũng như sức lực của chúng ta mà thôi.
Đừng chờ đợi đến khi có đầy đủ mọi phương tiện, hãy tự hỏi
mình và trả lời ngay từ bây giờ: “Làm thế nào tôi có thể hoàn
tất công việc với những công cụ sẵn có?”.

11. HÃY VẬN DỤNG TỐT NHỮNG
NGUYÊN TẮC CĂN BẢN
Nhiều người thường nói: “Sáng tạo là sự suy tính xa hơn
và rộng hơn đối với sự việc hiện tại”, và xem sáng tạo là yếu
tố quyết định cho sự phát triển. Do đó, chúng ta thường có xu
hướng tập trung vào tìm những ý tưởng mới hơn là bắt tay vào
ứng dụng từ những ý tưởng đã có. Tuy nhiên, thực tế cho thấy
đây không phải là con đường hoàn toàn đúng đắn.
Tôi lấy một ví dụ từ kinh doanh chẳng hạn. Theo tôi, kinh
doanh là một nghề “tuy khó mà dễ”. Bạn có thể trở thành một
nhà kinh doanh giỏi khi biết tuân thủ các nguyên tắc căn bản
trong kinh doanh như: thường xuyên giữ liên lạc với khách
hàng, chia sẻ cùng khách hàng về giá trị sản phẩm mà bạn
đang kinh doanh và luôn tận tâm phục vụ khách hàng của
mình.
Tuy nhiên, không phải ai cũng chấp nhận ý nghĩ này bởi họ
cho rằng nó quá đơn giản. Họ nghĩ rằng muốn thành đạt trong
kinh doanh thì phải có thật nhiều những ý tưởng “tầm cỡ”, còn
nếu đơn giản quá như vậy thì ai cũng có thể làm được, ai cũng
có thể trở thành nhà kinh doanh giỏi. Nhưng sự thật lại nằm ở
những điều tưởng chừng đơn giản như thế. Bạn muốn thành
công? Vấn đề không phải là chúng ta thiếu những ý tưởng mới
mà là chúng ta không nhận ra rằng mình chưa ứng dụng hết
những ý tưởng đã có.
Điều này có thể không đúng với ngành kỹ thuật, khi mà
công nghệ ngày nay phát triển không ngừng và chỉ cần sau 5
phút, bạn có thể đã trở thành người lạc hậu. Nhưng với các
nguyên tắc kinh điển được xem là nguyên lý thì chúng luôn là
mới với những người biết ứng dụng nó.
Không phải lúc nào chúng ta cũng cần ý tưởng mới. Cái
mà chúng ta cần thường xuyên hơn là biết cách vận dụng
những nguyên lý căn bản cho mọi vấn đề phát sinh hằng ngày.
“Khi nào chúng ta sẽ tìm ra ý tưởng mới?” - đó là một câu
hỏi không phải luôn luôn đúng. Câu hỏi đúng đắn phải là: “Tôi

có thể làm gì để ứng dụng những ý tưởng sẵn có vào hoàn
cảnh hiện tại?”.

12. ĐỪNG HỎI “AI?”
- Ai đã gây ra chuyện này?
- Ai đã làm gián đoạn kế hoạch của chúng ta?
- Ai sẽ là người phải chịu trách nhiệm?
Ngay khi những câu hỏi này bắt đầu xuất hiện trong suy
nghĩ, có nghĩa là ta đang muốn tìm ra người phải chịu trách
nhiệm cho sự việc xảy ra, hay tìm một ai đó để đổ lỗi cho họ.
Và có lẽ đây là cách chúng ta áp dụng khá phổ biến như việc
mặc cho mình chiếc áo khoác phòng vệ với hai bàn tay bắt
chéo trước ngực và chỉ về hai phía.

Một lần khi trên đường từ khu trượt tuyết Snowbird tại
Utah đến phi trường Salt Lake, tôi bắt chuyện với người tài xế.

Rồi khi được hỏi về tình hình hoạt động của công ty anh hiện
nay, anh nói: “Ôi, trong công ty tôi lúc này mọi người cứ hay
đổ lỗi cho nhau”. Cảm thấy như được lắng nghe, anh tiếp tục
kể về những chuyện lục đục đang diễn ra trong công ty:
“Nhân viên tiếp tân thì luôn phàn nàn về nhân viên giao nhận,
nhân viên giao nhận phàn nàn tài xế, tài xế phàn nàn nhân
viên kinh doanh…”.
- Thế công ty anh có bao nhiêu nhân viên? Tôi hỏi.
- Mười hai. - Anh đáp với vẻ chán nản. - Chỉ có mười hai
người mà mọi chuyện đã rối tinh lên rồi!
Dường như hiện tượng “đổ lỗi cho nhau” xuất hiện ở khắp
mọi tổ chức, từ công ty nhỏ đến tập đoàn lớn, chẳng nơi đâu là
không có hiện tượng này. Tổ...